Του Κωνσταντίνου Κοντοκώστα
Έφτασε η ώρα της δικαιοσύνης για το πολύνεκρο σιδηροδρομικό δυστύχημα στα Τέμπη. Μετά από 2.5 χρόνια ανακριτικής διαδικασίας στο εδώλιο του κατηγορουμένου θα βρεθούν την Δευτέρα 23 Μαρτίου 36 άτομα εκ των οποίων οι 33 αντιμετωπίζουν το ενδεχόμενο ισόβιας κάθειρξης.
Οι συγκεκριμένοι 33 είναι ο σταθμάρχης νυχτερινής βάρδιας στον Σιδηροδρομικό Σταθμό Λάρισας, που με τους χειρισμούς του έστειλε την επιβατική αμαξοστοιχία σε τροχιά σύγκρουσης με την εμπορική αμαξοστοιχία που εκτελούσε το αντίθετο δρομολόγιο, οι δύο συνάδελφοί του σταθμάρχες της απογευματινής βάρδιας, ο Προϊστάμενος του Τμήματος Επιθεώρησης Λάρισας της Υπηρεσίας Υποστήριξης Κυκλοφορίας Κεντρικής και Νοτίου Ελλάδας της Διεύθυνσης Κυκλοφορίας του ΟΣΕ, ο Διευθυντής Διεύθυνσης Σιδηροδρομικών Συστημάτων ΟΣΕ, 30-7-2019 έως 30-9-2021, ο Διευθυντής Διεύθυνσης Σιδηροδρομικών Συστημάτων ΟΣΕ, 1-10-2021 έως 28-2-2023 μέχρι και σήμερα, ένα Εκτελεστικό Μέλος ΔΣ ΟΣΕ με την ευθύνη για την εποπτεία των Διευθύνσεων ΔΙΣΣΥ ΚΑΙ ΔΙΣΗΣΚ, απο 10-6-2020 μέχρι 13-1-2021, ο Γενικός Διευθυντής Γενικής Διεύθυνσης Δικτύου του ΟΣΕ απο 1-12-2019 έως 1-6-2020, ο Γενικός Διευθυντής Γενικής Διεύθυνσης Δικτύου ΟΣΕ, απο 30-7-2019 μέχρι την 15-11-2019, ο Διευθύνων Σύμβουλος ΟΣΕ (απο 8-3-2018 έως 20-9-2019), ο Πρόεδρος και Διευθύνων Σύμβουλος ΟΣΕ (απο 1-11-2019 έως και 20-6-2020), ο Διευθυντής Διεύθυνσης Συντήρησης Η/Μ Συστημάτων & Ηλεκτροκίνησης από 12-12-2019 μέχρι την 28-2-2023 και μέχρι σήμερα, ο Πρόεδρος & Διευθύνων Σύμβουλος ΟΣΕ ΑΕ (από 13-1-2021 έως και 28-2-2023), ο Αναπληρωτής Διευθύνων Σύμβουλος ΟΣΕ ΑΕ (από 10-6-2020 έως και 13-1-2021).
Επίσης 16 στελέχη της ΕΡΓΟΣΕ και συγκεκριμένα τρεις πρώην πρόεδροι, αντιπρόεδροι και διευθύνοντες σύμβουλοι από το 2016 μέχρι την ημέρα της σύγκρουσης, ένας Διευθυντής Έργων και προϊστάμενος διευθύνουσας υπηρεσίας, δύο Προϊστάμενοι Διεύθυνσης Έργων, επιβλέποντες μηχανικοί και επιβλέποντες σιδηροδρομικών συστημάτων.
Τέλος για κακούργημα παραπέμπονται η πρώην πρόεδρος της Ρυθμιστικής Αρχής Σιδηροδρόμων, ένας πρώην Προϊστάμενος Γενικής Διεύθυνσης Μεταφορών του Υπουργείου Μεταφορών και η Προϊσταμένη Διεύθυνσης Σιδηροδρομικών Μεταφορών του Υπουργείου Μεταφορών.
Και οι 33 παραπέμπονται για τα αδικήματα της επικίνδυνης παρέμβασης στη συγκοινωνία μέσων σταθερής τροχιάς με ενδεχόμενο δόλο με επικίνδυνες για την ασφάλεια της συγκοινωνίας πράξεις, (η πράξη δε αυτή είχε ως αποτέλεσμα: α) το θάνατο μεγάλου αριθμού ανθρώπων, β) τη βαριά σωματική βλάβη μεγάλου αριθμού ανθρώπων και τη σημαντική βλάβη σε εγκαταστάσεις κοινής ωφέλειας, γ) τη δυνατότητα κινδύνου περισσότερων προσώπων και δ) τη δυνατότητα κοινού κινδύνου για ξένα πράγματα τελεσθείσας και κατ’ εξακολούθηση και τελεσθείσας και από κοινού), της ανθρωποκτονίας από αμέλεια κατά συρροή, της βαριάς σωματικής βλάβης από αμέλεια από υπόχρεο κατά συρροή, και της απλής σωματικής βλάβης από αμέλεια από υπόχρεο κατά συρροή.
Για τα πλημμελήματα της ανθρωποκτονίας από αμέλεια, της βαριάς σωματικής βλάβης από αμέλεια και της απλής σωματικής βλάβης από αμέλεια κατηγορούνται δύο ιταλοί και συγκεκριμένα ο τότε Διευθύνων Σύμβουλος της Hellenic Train ΑΕ και ο Τεχνικός Διευθυντής της Hellenic Train.
Να σημειωθεί πως για το αδίκημα της παράβασης καθήκοντος κατηγορούνται δύο διευθυντικά στελέχη της ΟΣΕ(πρώην πρόεδρος και πρώην διευθύνων σύμβουλος) και μια υπάλληλος της επιτροπής μετατάξεων του ΟΣΕ. Η τελευταία κατηγορείται μόνο για την παράβαση καθήκοντος.
Πως φτάσαμε όμως στους συγκεκριμένους κατηγορουμένους;
Η διαδικασία της ανάκρισης πέρασε τέσσερις διακριτές φάσεις με την πρώτη να επικεντρώνεται στον σταθμάρχη και τον “περίγυρο” του, η δεύτερη που ξεκίνησε το καλοκαίρι του 2023 και περιλαμβάνει τα στελέχη του ΟΣΕ, η τρίτη που αφορά τα στελέχη της ΕΡΓΟΣΕ για την σύμβαση 717 καθώς και τους δύο Ιταλούς της Hellenic Train που ξεκίνησε στις αρχές του 2024 και η τελευταία φάση με την εποπτεία του σιδηροδρόμου δηλαδή την ΡΑΣ και το υπουργείο Μεταφορών που ξεκίνησε το καλοκαίρι του 2024 και ολοκληρώθηκε τον Απρίλιο του 2025.
Αυτό που προέκυψε από την πολυετή έρευνα των δικαστικών αρχών, και καλείται πλέον να αποδειχθεί και στο δικαστήριο, είναι οι διαχρονικές παραλείψεις στην ασφάλεια του σιδηροδρομικού δικτύου σε συνδυασμό με ανθρώπινα λάθη και απουσία εποπτικού ελέγχου που συνέκλιναν όλα μαζί στην πολύνεκρη σύγκρουση το βράδυ της 28ης Φεβρουαρίου του 2023.
Χαρακτηριστικά θα μπορούσαμε να αναφέρουμε τρία επίπεδα ευθυνών:
Από το ανθρώπινο λάθος στην “γύμνια” των συστημάτων ασφαλείας
Συνολικά οι 36 κατηγορούμενοι μπορούν να διαχωριστούν σε τρία επίπεδα ευθυνών. Το πρώτο έχει να κάνει με την λειτουργία του Σιδηροδρομικού Σταθμού Λάρισας και το πρόσωπο του μοιραίου σταθμάρχη που το βράδυ της 28ης Φεβρουαρίου με τους χειρισμούς του στον τοπικό πίνακα ελέγχου έστειλε την επιβατική αμαξοστοιχία στη γραμμή καθόδου αντί για τη γραμμή ανόδου προς Θεσσαλονίκη δηλαδή σε τροχιά σύγκρουσης με την εμπορική. Σε αυτό το επίπεδο κατηγορούνται και οι δύο σταθμάρχες της απογευματινής βάρδιας που έφυγαν από το πόστο τους σύμφωνα με το κατηγορητήριο πριν την ολοκλήρωση της βάρδιας τους στις 11 μ.μ. και ενώ γνώριζαν ότι στη βραδινή βάρδια είναι μόνο ένας σταθμάρχης. Μετά τους τρεις σταθμάρχες κατηγορούμενος θα βρεθεί ο τότε Προϊστάμενος του Τμήματος Επιθεώρησης Λάρισας της Υπηρεσίας Υποστήριξης Κυκλοφορίας (σιδηροδρόμων) Κεντρικής και Νοτίου Ελλάδος.
Ο επιθεωρητής ως υπεύθυνος για την κατανομή βαρδιών του προσωπικού κυκλοφορίας και την κατάρτιση του προγράμματος των υπηρεσιών των εκτελούντων υπηρεσία σταθμαρχών στο Σιδηροδρομικό Σταθμό της Λάρισας, διώκεται σύμφωνα με το κατηγορητήριο γιατί τοποθέτησε τον σταθμάρχη σε ένα κεντρικό σταθμό με κίνηση, στη βραδινή βάρδια που δεν προβλέπει δεύτερο σταθμάρχη και ενώ γνώριζε ότι ο συγκεκριμένος δεν είχε τα κατάλληλα προσόντα να ανταποκριθεί σ’ αυτό το πόστο.
Θυμίζουμε ότι ο σταθμάρχης τοποθετήθηκε στη συγκεκριμένη θέση στις 24 Ιανουαρίου του 2023 σε ηλικία 59 ετών και ενώ η μόνη επαγγελματική του ενασχόληση με τον ΟΣΕ μέχρι να τοποθετηθεί εκεί, ήταν η εργασία του ως αχθοφόρος πριν από 33 χρόνια ενώ η αμέσως προηγούμενη δουλειά του ήταν υπάλληλος στη Διεύθυνση Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης Λάρισας. Στο πλαίσιο του 1ου κύκλου κινητικότητας έτους 2022, ο ΟΣΕ υπέβαλε αίτημα στην Κεντρική Επιτροπή Κινητικότητας, για την κάλυψη μιας θέσης σταθμάρχη ΔΕ με σχέση ιδιωτικού δικαίου αορίστου χρόνου στη Λάρισα, με μετάταξη.
Το αίτημα για τη θέση αυτή περιλάμβανε μεταξύ άλλων πρόσθετα απαιτούμενα τυπικά ή ουσιαστικά προσόντα του φορέα υποδοχής ήτοι, ο υπό μετάταξη υπάλληλος να χειρίζεται ηλεκτρονικό υπολογιστή και να έχει ηλικία έως και 48 έτη. Ο σταθμάρχης υπέβαλε τότε αίτηση για μετάταξη στην παραπάνω θέση παρά το γεγονός ότι ήταν σχεδόν 58 ετών, ξεπερνούσε δηλαδή κατά 10 περίπου χρόνια το ηλικιακό όριο που είχε θέσει ο ΟΣΕ για την προς κάλυψη θέση. Η επιτροπή αξιολόγησης τελικά άναψε το “πράσινο φως” και με την υπογραφή του τότε προέδρου του ΟΣΕ, ο υπάλληλος της πρωτοβάθμιας επιλέχθηκε για σταθμάρχης.
Οι εμπλεκόμενοι στην έγκριση της μετάταξής του, δηλαδή τα δύο μέλη της επιτροπής και ο πρόεδρος του ΟΣΕ που έβαλε την υπογραφή του, είναι οι επόμενοι στους οποίους ασκήθηκε ποινική δίωξη πλημμεληματικού χαρακτήρα για παράβαση καθήκοντος.
Το δεύτερο επίπεδο ευθυνών αφορά τις παραλείψεις στα συστήματα ασφαλείας της σιδηροδρομικής γραμμής με τις πρώτες κακουργηματικές διώξεις σε πρώην προέδρους του ΟΣΕ και προϊσταμένους τμημάτων να έρχονται τον Ιούνιο και τον Αύγουστο του 2023. Η λειτουργία των διαφόρων συστημάτων στο επίδικο κομμάτι του σιδηροδρόμου δηλαδή από τον Σιδηροδρομικό Σταθμό Λάρισας μέχρι τον Σιδηροδρομικό Σταθμό των Νέων Πόρων όπως η φωτοσήμανση αποτέλεσε αντικείμενο διερεύνησης των δύο δικαστικών πραγματογνωμόνων που ορίστηκαν την επομένη του δυστυχήματος.
Η δικαστική πραγματογνωμοσύνη που παραδόθηκε τον Ιούνιο του 2023 ήταν ξεκάθαρη ως προς την παντελή “γύμνια” του σιδηροδρόμου σχετικά με ζητήματα ασφαλείας όπως το ETCS που θα απέτρεπε σχεδόν με βεβαιότητα την σύγκρουση αλλά και της φωτοσήμανσης, βασικό προαπαιτούμενο της λειτουργίας του ETCS και της Τηλεδιοίκησης.
Για την εγκατάσταση των συστημάτων φωτοσήμανσης κομβική σημασία είχε η σύμβαση 717/2014 “Ανάταξη και Αναβάθμιση του συστήματος Σηματοδότησης- Τηλεδιοίκησης και Αντικατάστασης 70 Αλλαγών Τροχιάς σε Εντοπισμένα Τμήματα του Άξονα Αθήνα – Θεσσαλονίκη – Προμαχώνας (πλην τμήματος Τιθορέα – Δομοκός)” η οποία υπογράφηκε τον Σεπτέμβριο του 2014 με ορίζοντα υλοποίησης 24 μήνες δηλαδή το 2016. Ωστόσο μετά από συνεχείς παρατάσεις μέχρι και τον Φεβρουάριο του 2023 η σύμβαση δεν είχε ολοκληρωθεί σε σημαντικά κομμάτια του σιδηροδρομικού δικτύου όπως στο επίδικο τμήμα στην περιοχή του Ευαγγελισμού που σημειώθηκε η μετωπική σύγκρουση.
Το 2016 θεωρείται το “σημείο μηδέν” χρονικά της ανάκρισης καθώς ο πρώτος κατηγορούμενος ήταν διευθυντικός στέλεχος της ΕΡΓΟΣΕ το 2016. Από την ΕΡΓΟΣΕ θα βρεθούν άλλοι 15 κατηγορούμενοι πρώην πρόεδροι/διευθύνοντες σύμβουλοι και προϊστάμενοι τμημάτων.
Το επίπεδο ευθυνών που αφορά τα συστήματα ασφαλείας ολοκληρώνεται με την άσκηση ποινικής δίωξης σε δύο Ιταλούς στελέχη της Hellenic Train για παραλείψεις σχετικά με την εγκατάσταση του συστήματος επικοινωνίας GSM-R στα τρένα. Τα αδικήματα για τα οποία κατηγορούνται είναι τα τρία πλημμελήματα της ανθρωποκτονίας και των σωματικών βλαβών από αμέλεια.
Συνολικά οι κατηγορούμενοι που σχετίζονται με παραλείψεις στα συστήματα ασφαλείς είναι 28, η πλειοψηφία δηλαδή των κατηγορουμένων. Να σημειωθεί πως για τα στελέχη του ΟΣΕ οι παραλείψεις που τους αποδίδονται εκτός από την συντήρηση του σιδηροδρόμου αφορούν και την μην προσθήκη δεύτερου σταθμάρχη στη νυχτερινή βάρδια και την μη εντολή βραδυπορίας για τα τρένα. Στο κατηγορητήριο καθίσταται σαφές ότι η απουσία συστημάτων ασφαλείας από το 2019 με την καταστροφή του κέντρου τηλεδιοίκησης ήταν σε γνώση όλων των εμπλεκομένων με τον σιδηρόδρομο.
Το τρίτο και τελευταίο επίπεδο ευθυνών αφορά την εποπτεία του σιδηροδρόμου. Εδώ κατηγορούμενοι είναι η τότε πρόεδρος της Ρυθμιστικής Αρχής Σιδηροδρόμων και δύο στελέχη του υπουργείου Μεταφορών και Υποδομών από την Γενική Διεύθυνση Μεταφορών και την Διεύθυνση Σιδηροδρομικών Μεταφορών στην οποία συμπεριλαμβάνεται και το Τμήμα Διαλειτουργικότητας και Ασφάλειας Σιδηροδρόμων.
Το επόμενο στάδιο της έρευνας του εφέτη ανακριτή για τους πρώην Γενικούς Γραμματείς του υπουργείου ουσιαστικά σταμάτησε με την παραπομπή του πρώην υπουργού Μεταφορών Κώστα Αχιλλέα Καραμανλή στο Δικαστικό Συμβούλιο από την Βουλή καθώς οι συγκεκριμένοι απέκτησαν πλέον την ιδιότητα του συμμετόχου.
Τα στοιχεία της δίκης
Η δίκη θα διεξαχθεί στην ειδικά διαμορφωμένη αίθουσα του Συνεδριακού Κέντρου του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας στο συγκρότημα ΓΑΙΟΠΟΛΙΣ. Εσωτερικά, η κύρια δικαστική αίθουσα με την έδρα του Δικαστηρίου, τα έδρανα των δικηγόρων και τις θέσεις των κατηγορουμένων καλύπτει ένα χώρο 283,75 τ.μ. ενώ οθόνες θα υπάρχουν και σε άλλα μέρη του κτιρίου που χαρακτηρίζονται ως ακροατήριο για την παρακολούθηση των συνεδριάσεων. Επίσης υπάρχουν βοηθητικοί χώροι για δημοσιογράφους, δικηγόρους και αίθουσα για την σύσκεψη των δικαστών. Εξωτερικά έχει τοποθετηθεί από το καλοκαίρι περίφραξη περιμετρικά του κτιρίου και τρία φυλάκια, ενώ θα τοποθετηθούν και κάμερες για την βιντεοεπιτήρηση του χώρου.
Στη σύνθεση του Τριμελούς Εφετείου Κακουργημάτων (Α’ Βαθμού) που θα εκδικάσει την υπόθεση Πρόεδρος της έδρας είναι η Γεωργία Στεφανίδου με αναπληρώτρια την Πρόεδρο Εφετών Ιωάννα Κοσίνα, ενώ σύνεδροι ορίστηκαν οι Δημήτρης Χριστόπουλος και Χρυσοβαλάντης Λέτσιος, ενώ ως αναπληρωματικό μέλος, επελέγη η Εφέτης Μαρία Τσάνα. Εισαγγελέας της έδρας θα είναι η Αγγελική Κουρινιώτη, και αναπληρωτής ο Φίλιππος Καρατσίδης.
Συνολικά οι μάρτυρες ξεπερνούν 352 εκ των οποίων τουλάχιστον 230 είναι μάρτυρες προς υποστήριξη της κατηγορίας, συγγενείς θυμάτων κτλ. και 122 μάρτυρες που κατέθεσαν στον εφέτη ανακριτή όπως πραγματογνώμονες, ιατροδικαστές, στελέχη του ΟΣΕ, της ΕΡΓΟΣΕ κτλ.
Να σημειωθεί πως στην αρχική λίστα των μαρτύρων δεν συμπεριλαμβάνονται τεχνικοί σύμβουλοι συγγενών θυμάτων όπως ο κ. Βασίλης Λακαφώσης και ο κ. Βασίλης Κοκοτσάκης. Αντίθετα βρίσκονται οι δικαστικοί πραγματογνώμονες οι καθηγητές του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου Καρώνης και Τσακιρίδης για τις δικαστικές τους πραγματογνωμοσύνες σχετικά με τα έλαια σιλικόνης και τις παραμορφώσεις των βαγονιών αλλά και ο συνεργάτης του ΑΠΘ Κωνσταντίνος Πασπαλάς που κατέθεσε ως μάρτυρας στον εφέτη ανακριτή την άνοιξη του 2025 για τους μετασχηματιστές των ηλεκτραμαξών.
Το κλητήριο θέσπισμα που παραδόθηκε σε όλους τους διαδίκους αριθμεί συνολικά 1267 σελίδες.
