«Όσο είμαι σίγουρος για την έντονη πολιτιστική δράση της Λάρισας, άλλο τόσο σίγουρους είμαι και για την εσωστρέφεια όλης αυτής της δραστηριότητας. Αν ρωτήσετε στην Ελλάδα να σας πουν τι γνωρίζουν για την Λάρισα, κανένας δε θα μιλήσει για την σημαντική πολιτιστική της ιστορία, ούτε καν οι ίδιοι οι Λαρισαίοι»
Γράφει ο Γιώργος Σούλτης
Ο «πολιτισμός» όπως και η «κοινωνική πολιτική» είναι δύο από τους σημαντικότερους τομείς της δραστηριότητας μιας δημοτική αρχής. Αν τα «τεχνικά έργα» συνοψίζουν το όραμα και τον σχεδιασμό μιας δημοτικής αρχής για το μέλλον του δήμου, η «κοινωνική πολιτική» και ο «πολιτισμός» καταδεικνύουν την ευαισθησία, τον ανθρωπισμό και το ενδιαφέρον για το παρών και το μέλλον των δημοτών. Ο τομέας του πολιτισμού είναι ένας εξαιρετικά δύσκολος τομέας γιατί ενώ στον τομέα της «κοινωνικής πολιτικής» οι δραστηριότητες και οι ενέργειες ενός δήμου έχουν άμεσα και απτά αποτελέσματα (π.χ. η πρόνοια, το κοινωνικό παντοπωλείο, τα συσσίτια, οι στέγες αστέγων κλπ), δεν συμβαίνει το ίδιο με τον τομέα του «πολιτισμού».
Πρώτα απ’ όλα η έννοια του πολιτισμού είναι μια γενικότερη έννοια η οποία δύσκολα ορίζεται και στην ουσία όλοι την κατανοούμε με διαφορετικό τρόπο. Αν για παράδειγμα δώσουμε στο google τις λέξεις «πολιτισμός – ορισμός» θα δούμε αμέσως τον παρακάτω ορισμό: «Ο πολιτισμός είναι το σύνολο των υλικών, πνευματικών και κοινωνικών επιτευγμάτων, αξιών, παραδόσεων, τεχνών, ηθών και τρόπων συμπεριφοράς που χαρακτηρίζουν μια κοινωνία ή ομάδα, περιλαμβάνοντας τα πάντα από τη γλώσσα, τη θρησκεία, τη μουσική και την τέχνη, μέχρι την τεχνολογία, την αρχιτεκτονική και τις πολιτικές δομές. Διακρίνεται σε υλικό (μνημεία, εργαλεία, τέχνη) και άυλο (γλώσσα, αξίες, πεποιθήσεις)». Παρακάτω επίσης το συγκεκριμένο άρθρο έχει δύο παραγράφους ως εξής: «Ευρεία & Στενή Έννοια του όρου πολιτισμός: Ευρεία έννοια: Όλο το φάσμα των πνευματικών και υλικών στοιχείων μιας κοινωνίας. Στενή έννοια: Κυρίως οι αισθητικές και γνωστικές συνήθειες, η τέχνη, η λογοτεχνία και η πολιτιστική κληρονομιά.»
Είναι αλήθεια ότι στην καθημερινή πράξη μάλλον προσλαμβάνουμε τον πολιτισμό με την παραπάνω «στενή έννοια», ξεχνώντας ότι και ο τρόπος που ζούμε, η δημοκρατία της πόλης και της καθημερινότητας, το φυσικό περιβάλλον που διαμορφώνουμε, οι καθημερινές μας συμπεριφορές, τα κτήρια που χτίζουμε, η εκπαίδευση και τα σχολεία και καθετί στη ζωή μας, συγκροτούν τον «πολιτισμό μας». Αν λοιπόν είναι τόσο δύσκολο να ορίσουμε τι είναι πολιτισμός, φανταστείτε πόσο δύσκολο είναι να κρίνουμε και να κατανοήσουμε τι εννοεί η κάθε δημοτική αρχή και ο κάθε δήμαρχος όταν αναφέρεται στις δραστηριότητες που εντάσσονται στον «πολιτισμό» και στην αντιδημαρχία πολιτισμού.
Αυτά πάντως που συναντούμε στις αρμοδιότητες του πολιτισμού σε όλους τους δήμους είναι τα εξής: 1) Στην αντιδημαρχία πολιτισμού εντάσσονται ή εποπτεύονται από αυτήν, όλες οι δομές πολιτισμού της πόλης. Δομές πολιτισμού σε μια πόλη θεωρούνται όλες εκείνες δομές οι οποίες παράγουν πολιτισμό μέσω της καλλιέργειας μιας τέχνης, της λογοτεχνίας ή διαφυλάττουν την μνήμη και την ιστορία. Τέτοιες δομές είναι: τα Ωδεία, οι σχολές χορού, οι εικαστικές σχολές, το θέατρο, ο κινηματογράφος, οι πινακοθήκες και οι γκαλερί, τα μουσεία κλπ. 2) Σε μια πόλη συγκροτούνται και δραστηριοποιούνται ομάδες σε διάφορες μορφές της τέχνης, της λογοτεχνίας, της ιστορίας κλπ, δημιουργώντας πολιτιστικούς συλλόγους μέσω των οποίων καλλιεργούν και παράγουν πολιτισμό. Όλες αυτές οι δραστηριότητες ανήκουν στην ευθύνη της αντιδημαρχίας πολιτισμού. 3) Στις αρμοδιότητες της αντιδημαρχίας πολιτισμού πρέπει επίσης να ανήκει και κάθε δραστηριότητα που αναπτύσσεται και καλλιεργείται στα σχολεία, στις κάθε επιπέδου σχολές και τα κάθε είδους διδασκαλεία, σε ειδικά ή γενικά θέματα. Μιλάμε για κάθε πολιτιστική εκδήλωση σχολείων, σχολών χορού, εικαστικών σχολών, θεατρικών σχολών κλπ.
Ο δήμος έχει την υποχρέωση να «ενισχύει ποικιλοτρόπως» όλες τις πολιτιστικές δομές της πόλης είτε είναι δημοτικές είτε δημόσιες είτε ιδιωτικές, αλλά και να δημιουργεί και να λειτουργεί νέες πολιτιστικές δομές. Δηλαδή εκτός από τις υπάρχουσες πολιτιστικές δομές, ο δήμος οφείλει να ανταποκρίνεται στο αίτημα της κάθε ομάδας πολιτών όταν υπάρχει η κατάλληλη δυναμική για την δημιουργία μια νέας δομής. Κατά τη γνώμη μου η κύρια αποστολή του δήμου όσον αφορά τον πολιτισμό είναι να συνεργάζεται και να ενισχύει κάθε δομή και κάθε συλλογικότητα η οποία καλλιεργεί τον πολιτισμό στο δήμο. Ο δήμος βέβαια παράγει και αυτός πολιτισμό και μέσα από τις δικές του πολιτιστικές δομές, τα πολιτιστικά γεγονότα, τους πολιτιστικούς θεσμούς, τα διάφορα συνέδρια αλλά και μέσα από τα σχολεία και την εκπαίδευση. Τα αποτελέσματα μιας πολιτισμικής δραστηριότητας σε μια πόλη δεν φαίνονται άμεσα, αλλά αφήνουν το ίχνος τους μακροπρόθεσμα και αλλάζουν σταδιακά την κουλτούρα της πόλης, με πολλαπλά οφέλη σε κάθε τομέα της ζωής των πολιτών.
Εκείνο που θέλω να πω είναι ότι ο πολιτισμός σε μια πόλη δεν είναι κάτι που δημιουργείται ή καλλιεργείται από το δήμο. Ο πολιτισμός δεν μπορεί να δημιουργηθεί και να επιβληθεί εκ των άνω, όσο φωτισμένος και να είναι όποιος το επιχειρήσει αυτό. Ο πολιτισμός μιας κοινωνίας καλλιεργείται από τους ανθρώπους της, τις παρέες και τις συλλογικότητες της. Ο πολιτισμός αναπτύσσεται σωρευτικά και πολλαπλασιαστικά, η πολιτιστική κουλτούρα και η διαμορφούμενη νοοτροπία αναπτύσσεται μακροπρόθεσμα και αυξάνεται σταδιακά με την θετική ανατροφοδότηση. Τελικά ένας δήμος μπορεί να παίξει αρνητικό ή ουδέτερο ρόλο με το να είναι αδιάφορος έως και κακός όσον αφορά την ενίσχυση του πολιτισμού σε μια πόλη, μπορεί όμως να παίξει και έναν πολύ θετικό ρόλο και να γίνει ο καταλύτης στην ενίσχυση της παραγωγής πολιτισμού.
Ζούμε σε μια εποχή όπου παγκόσμια η δημοκρατία με την έννοια της συμμετοχής των πολιτών στα κοινά, διέρχεται μια μεγάλη κρίση. Οι πολίτες θεωρούν ότι η συμμετοχή στα κοινά με την μορφή της πολιτικής είναι «επάγγελμα», με αποτέλεσμα να απαξιώνουν την πολιτική και αυτό απαξιώνει την δημοκρατία. Από την άλλη πλευρά οι ενασχολούμενοι με την πολιτική κάνουν ότι είναι δυνατόν για να ενισχύσουν αυτή τη γνώμη των πολιτών. Η πολιτική της τοπικής αυτοδιοίκησης δεν αποτελεί εξαίρεση στην όλη αυτή κατάσταση. Η διατήρηση της εξουσίας και η επανεκλογή αποτελεί πολλές φορές την κυρίαρχη προτεραιότητα. Σε πολλές περιπτώσεις η πολιτική επικοινωνία αποτελεί το βασικό εργαλείο της τοπικής διακυβέρνησης, με κύριο στόχο όχι την διαβούλευση και την ενημέρωση των πολιτών, αλλά την δημιουργία οπαδών και μελλοντικών ψηφοφόρων. Πολλές φορές οι αυτοδιοικητικές παρατάξεις και η συλλογική δράση υπάρχουν κατ΄ επίφαση και όχι ουσιαστικά. Δηλαδή όλες οι παθογένειες της γενικής πολιτικής σκηνής μεταφέρονται αυτούσιες και στην τοπική πολιτική. Όλα αυτά βέβαια δεν είναι ο κανόνας, όταν όμως θέλουμε να μιλήσουμε για την τοπική αυτοδιοίκηση και να ασκήσουμε την οποιαδήποτε κριτική πρέπει να λαμβάνουμε υπόψη το σημερινό πολιτικό περιβάλλον.
Στα θέματα του πολιτισμού τα μεγάλα λάθη (ίσως και συνειδητές ενέργειες) που κάνουν πολλοί δήμαρχοι είναι:
1) Συγχέουν τις εκδηλώσεις διασκέδασης με τις πολιτιστικές εκδηλώσεις. Ας πούμε μια πανάκριβη συναυλία του «Σάκη Ρουβά» είναι ένα σόου με σκοπό να διασκεδάσει του πολίτες, αντίθετα ένα αφιέρωμα στο Μάνο Χατζηδάκη μάλλον αποτελεί μια πολιτιστική εκδήλωση. Οι συναυλίες σόου διασκεδάζουν, αλλά δεν προσθέτουν τίποτα στον τοπικό πολιτισμό (πέραν του να φέρουν ψηφαλάκια!), αντίθετα ένα αφιέρωμα στο Χατζηδάκη σίγουρα θα παρασύρει κάποιους να ψάξουν τα τραγούδια του στο youtube και κάποιους νέους να τα ασχοληθούν με την «ίδια τη μουσική».
2) Οι δημοτικές αρχές δεν αξιοποιούν και δεν ενισχύουν τους τοπικούς καλλιτέχνες όσο θα έπρεπε. Δεν μιλάω μόνο για τους μουσικούς καλλιτέχνες, αλλά και για τους εικαστικούς και τους λογοτέχνες κλπ. Ποτέ οι τοπικοί καλλιτέχνες δεν βρίσκονται σε πρώτο πλάνο στις εκδηλώσεις του δήμου. Ο κύριος λόγος είναι ότι οι δήμαρχοι, κυνηγούν τα μεγάλα ονόματα της σόυ μπιζ, για τους λόγους που προαναφέραμε. Σίγουρα όμως παίζει ρόλο και το γεγονός ότι στη τοπική κοινωνία όλοι γνωριζόμαστε και άρα προκειμένου να μπλέξουν σε μια μικροπολιτική αντιπαράθεση «οι δικοί σας και οι δικοί μας» προτιμούν να μην απευθυνθούν σε κανέναν τοπικό καλλιτέχνη.
3) Η ενίσχυση των πολιτιστικών ομάδων που δραστηριοποιούνται στην πόλη δεν ενισχύονται σχεδόν σε κανένα δήμο με ένα οργανωμένο, συστηματικό και αντικειμενικό τρόπο. Η οποιαδήποτε ενίσχυση γίνεται με ρουσφετολογικά και μικροπολιτικά κριτήρια χωρίς καμία αξιολόγηση στο πολιτιστικό έργο που προσφέρουν.
4) Πολλές φορές η όλη προσπάθεια των δημοτικών αρχών να δημιουργήσουν πολιτιστικούς θεσμούς στην πόλη δεν στηρίζεται στην τοπική κοινωνία δηλαδή στην προσπάθεια να συγκεντρώσει, να οργανώσει και να ενισχύσει τις τοπικές πολιτιστικές δράσεις, αλλά σε ιδέες που «κατεβάζει» ο ίδιος ο δήμαρχος, ο αντιδήμαρχος και οι διάφοροι επικοινωνιολόγοι τους. 5)Με τον ίδιο τρόπο ποτέ δεν υπάρχει διαβούλευση και συναίνεση με την αντιπολίτευση για την δημιουργία ενός θεσμού, αυτά στην σημερινή «πολιτική» Ελλάδα θεωρούνται ανέφικτα. Με αυτό τον τρόπο όμως δεν δημιουργούνται οι πολιτιστικοί θεσμοί.
Η Λάρισα είναι μια πόλη με έντονη, πολύπλευρη και βαθιά δημοκρατική πολιτιστική κίνηση. Δεν είμαι ειδικός να μιλήσω για την πολιτιστική ιστορία της Λάρισας, αλλά μπορώ να εκφράσω γνώμη τουλάχιστον για τα χρόνια που ζω και παρακολουθώ τα δρώμενα σαν πολίτης (από την μεταπολίτευση και μετά).
«Η Λάρισα είναι μια άσχημη πόλη, αλλά οι Λαρισαίοι ξέρουν να περνούν καλά!!!». Όσο και αν μας ζορίζει μια τέτοια δήλωση πρέπει να μας βάλει σε σκέψεις
Όσο είμαι σίγουρος για την έντονη πολιτιστική δράση της Λάρισας, άλλο τόσο σίγουρους είμαι και για την εσωστρέφεια όλης αυτής της δραστηριότητας. Αν ρωτήσετε στην Ελλάδα να σας πουν τι γνωρίζουν για την Λάρισα, κανένας δε θα μιλήσει για την σημαντική πολιτιστική της ιστορία, ούτε καν οι ίδιοι οι Λαρισαίοι. Ακόμα και η θαυμάσια ιστορία του Θεσσαλικού Θεάτρου ή η σημαντικότατη πορεία του Δημοτικού Ωδείου και της Σχολής χορού είναι θέματα άγνωστα στην Ελλάδα (εννοώ στο ευρύτερο κοινό και όχι στους ειδικούς). Το γιατί συμβαίνει αυτό πρέπει να το εξηγήσουν οι ιστορικοί και οι κοινωνιολόγοι. Εκείνο που εγώ μπορώ να πω (μετά και την μακρόχρονη εμπειρία μου στο δήμο) είναι ότι πρώτα από όλα πρέπει οι Λαρισαίοι να συνειδητοποιήσουμε ότι έχουμε αυτό το πολύτιμο πλεονέκτημα στην πόλη μας. Το ίδιο πρέπει να κάνουν και οι δημοτικές αρχές και να δώσουν άλλη κατεύθυνση στην πολιτιστική πολιτική τους. Διάβασα πρόσφατα μια δήλωση του γνωστού σεφ Μαμαλάκη για την Λάρισα, ο οποίος είπε: «Η Λάρισα είναι μια άσχημη πόλη, αλλά οι Λαρισαίοι ξέρουν να περνούν καλά!!!». Όσο και αν μας ζορίζει μια τέτοια δήλωση πρέπει να μας βάλει σε σκέψεις. Σίγουρα γνωρίζουμε ότι αυτές οι φράσεις δεν είναι η αλήθεια, αλλά αυτή η εικόνα υπάρχει σε πολλά μέρη της Ελλάδας και πρέπει να την αλλάξουμε.
Το ερώτημα που εύκολα θα μου κάνουν κάποιοι φίλοι μου είναι: «Εσείς εννιά χρόνια στην δημοτική αρχή τι κάνατε; Εσύ προσωπικά τι έκανες;» Δε θα πω ότι και η δική μας δημοτική αρχή είχε μια άλλη τελείως διαφορετική κουλτούρα από ότι όλες τις μέχρι τότε δημοτικές αρχές. Πράγματι χωράει πολύ συζήτηση, κριτική και αυτοκριτική στο θέμα αυτό. Όμως έγιναν κάποια πράγματα τα οποία θεωρώ σημαντικά θετικά σημεία καμπής στα πολιτιστικά πράγματα της πόλης.
Αναφέρω:
1) Η προσπάθεια για την σύνταξη της πρότασης για την υποψηφιότητα της πόλης για πολιτιστική πρωτεύουσα της Ευρώπης. Τελικά η πρόταση δεν είχε θετικό αποτέλεσμα όμως η διαδικασία αυτή άφησε στην πόλη μια εξαιρετική παρακαταθήκη, αφού κατάφερε να φέρει στο τραπέζι της διαβούλευσης όλες τις πολιτιστικές μονάδες και συλλογικότητες της πόλης. Το γεγονός αυτό δεν έχει εκτιμηθεί και δεν έχει αξιοποιηθεί σωστά ούτε από την πόλη, ούτε από νέα δημοτική αρχή, ούτε καν από τη δημοτική αρχή της Συμπαράταξης. Πίσω από όλη αυτή τη σπουδαία δουλειά κρύβονται πολλοί Λαρισαίοι . Πιστεύω ότι όλα αυτά οφείλονται στον αείμνηστο Γιώργο Βουλγαράκη που οργάνωσε και κατεύθυνε όλη αυτή την προσπάθεια με γνώση, ήθος και δημοκρατική συνείδηση.
2) Η απόφαση να δημιουργηθεί Μουσείο Πόλης και να στεγαστεί στο όμορφο διατηρητέο κτήριο ΜΟΥΣΟΝ, το οποίο αγοράστηκε από το δήμο και ολοκληρώθηκε η μελέτη αναστήλωσης και η μουσειολογική μελέτη.
3) Το φεστιβάλ κόμικς το οποίο γεννήθηκε μέσα από τις διαδικασίες της πολιτιστικής πρωτεύουσας.
4) Η για πρώτη φορά η συγκέντρωση και στέγαση πολλών συλλογικοτήτων της πόλης σε έναν δημοτικό πολυχώρο.
5) Η εγκαινίαση μιας πρωτοφανούς εξωστρέφειας στην πινακοθήκη Κατσίγρα η οποία συνεχίζει και σήμερα (συνεχίζει;)
Το θέμα όμως «Η Λάρισα, ο δήμος και ο «πολιτισμός» δεν μπορεί να εξαντληθεί σε ένα άρθρο και σίγουρα χρειάζεται συνέχεια με μια σειρά άρθρων.
