Γράφει η Εύα Μπουτζέτη Πανίδου
Οι γεωπολιτικές εξελίξεις των τελευταίων μηνών, με την ένταση να κλιμακώνεται στη Μέση Ανατολή, επαναφέρουν στο προσκήνιο ένα γνώριμο και επώδυνο ερώτημα. Πόσο ανθεκτική είναι τελικά η καθημερινότητα των πολιτών απέναντι σε παγκόσμιες αναταράξεις; Οι ειδικοί προειδοποιούν ότι οι εξελίξεις αυτές ενδέχεται να πυροδοτήσουν αλυσιδωτές επιπτώσεις ενεργειακή επιβάρυνση, αύξηση του κόστους ζωής και ενδεχομένως διατροφική κρίση.
Για τη χώρα μας, και ιδιαίτερα για τη Θεσσαλία, τα σενάρια αυτά δεν είναι αφηρημένα. Είναι ήδη ορατά. Η περιοχή μας, με έντονη αγροτική και κτηνοτροφική δραστηριότητα, έχει βιώσει τα τελευταία χρόνια διαδοχικές κρίσεις, οικονομική ασφυξία, φυσικές καταστροφές, απώλεια παραγωγής και εισοδήματος. Σε αυτό το περιβάλλον, οι άνθρωποι της μέσης και μεγαλύτερης ηλικίας οι οποίοι αποτελούν τον κορμό της τοπικής παραγωγής βρίσκονται συχνά σε κατάσταση σιωπηλής εξάντλησης.
Μεταξύ των περιοχών με αυξημένο φορτίο αυτοκτονιών στην Ελλάδα, βρίσκεται η Λάρισα και γενικά η Θεσσαλία, σύμφωνα με επιδημιολογικές καταγραφές του Παρατηρητηρίου Αυτοκτονιών της ΚΛΙΜΑΚΑ (ΚΛΙΜΑΚΑ, 2023). Παράλληλα, τα επίσημα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ επιβεβαιώνουν ότι οι αυτοκτονίες στη χώρα μας εμφανίζονται συχνότερα σε άτομα μέσης και μεγαλύτερης ηλικίας, με ιδιαίτερη επιβάρυνση στους άνδρες (ΕΛΣΤΑΤ, 2023).
Η πρόσφατη τραγική απώλεια ενός κτηνοτρόφου από την περιοχή μας, μετά τη θανάτωση του ζωικού του κεφαλαίου, συγκλόνισε τη Θεσσαλία. Δεν ήταν απλώς ένα θλιβερό γεγονός ήταν μια προειδοποίηση. Πίσω από τέτοιες πράξεις δε βρίσκεται μία και μόνη αιτία, αλλά ένα σύνολο πιέσεων που υπερβαίνουν τις αντοχές του ανθρώπου.
Η επιστήμη είναι ξεκάθαρη, η αυτοκτονία είναι αποτέλεσμα πολυπαραγοντικής αλληλεπίδρασης βιολογικών, ψυχολογικών και κοινωνικών παραγόντων. Η οικονομική δυσχέρεια, η απώλεια εργασίας ή παραγωγής, η κοινωνική απομόνωση, η ψυχική επιβάρυνση και η έλλειψη προσβάσιμων υπηρεσιών ψυχικής υγείας, λειτουργούν συσσωρευτικά. Ιδιαίτερα σε αγροτικές περιοχές, όπου η ταυτότητα του ανθρώπου συνδέεται άμεσα με το έργο και το βιός του, η απώλεια αυτή αποκτά βαθιά υπαρξιακή διάσταση.
Και όμως, υπάρχει περιθώριο πρόληψης. Έχει τεκμηριωθεί ότι, έως και το 90–95% των αυτοκτονιών θα μπορούσε να έχει προληφθεί μέσω έγκαιρης παρέμβασης, ενίσχυσης των υπηρεσιών ψυχικής υγείας και ενεργοποίησης της κοινότητας. Αυτό σημαίνει ότι η αυτοκτονία δεν είναι μοιραία είναι σε μεγάλο βαθμό αποτρέψιμη.
Και εδώ οφείλουμε να σταθούμε όλοι με ευθύνη και εγρήγορση. Να μην αδιαφορήσουμε. Να μην προσπεράσουμε τον πόνο του άλλου σαν να μην μας αφορά. Η σιωπή και η αδράνεια κοστίζουν.
Ας γίνει αυτή η στιγμή μια έκκληση μια κραυγή ανθρωπιάς. Όποιος νιώθει ότι λυγίζει, όποιος βλέπει έναν συνάνθρωπο να αποσύρεται, να χάνεται, να παλεύει σιωπηλά, δεν πρέπει να είναι μόνος. Υπάρχει βοήθεια.
Οι χρήστες του διαδικτύου μπορούν να αναζητήσουν βοήθεια για τον εαυτό τους ή για τρίτους στέλνοντας μήνυμα στο: help@suicide-help.gr. Ενώ το Κέντρο Ημέρας για την Πρόληψη της Αυτοκτονίας λειτουργεί, από την ΚΛΙΜΑΚΑ, με την εποπτεία του Υπουργείου Υγείας.
Ας απλώσουμε το χέρι πριν να είναι αργά
Στη Θεσσαλία, η ανάγκη για δράση είναι επιτακτική. Οι τοπικές αρχές Δήμοι, Περιφέρεια, κοινωνικές υπηρεσίες καλούνται να ενισχύσουν άμεσα τα δίκτυα υποστήριξης. Η ανάπτυξη δομών πρωτοβάθμιας ψυχικής φροντίδας, κινητών μονάδων στην ύπαιθρο, καθώς και προγραμμάτων έγκαιρης ανίχνευσης ψυχοκοινωνικών κινδύνων, δεν αποτελεί πολυτέλεια αλλά αναγκαιότητα.
Ταυτόχρονα, η κοινωνία των πολιτών οφείλει να σταθεί σε εγρήγορση. Σε μικρές κοινωνίες, όπως οι δικές μας, κανείς δεν είναι πραγματικά άγνωστος. Η έγκαιρη παρατήρηση, η ανθρώπινη προσέγγιση, η διάθεση για ακρόαση μπορούν να λειτουργήσουν προστατευτικά. Η πρόληψη ξεκινά συχνά από το απλό ενδιαφέρον.
Δεν πρέπει να αφήσουμε τους ανθρώπους της διπλανής πόρτας να φτάσουν στο σημείο της απόγνωσης χωρίς στήριξη. Οι κρίσεις δυστυχώς, οικονομικές, ενεργειακές, κοινωνικές θα συνεχίσουν να δοκιμάζουν τις αντοχές μας. Το ζητούμενο είναι αν θα επιτρέψουμε να μετατραπούν και σε κρίσεις ανθρωπιάς. Η Θεσσαλία έχει αποδείξει πολλές φορές ότι μπορεί να αντέχει. Τώρα καλείται να αποδείξει ότι μπορεί και να φροντίζει.
Ας είμαστε παρόντες. Πριν η σιωπή γίνει απώλεια.
Βιβλιογραφικές αναφορές
- ΕΛΣΤΑΤ (2023). Αυτοκτονίες στην Ελλάδα – Στατιστικά στοιχεία 2022.
- WHO (2023). Suicide worldwide in the 21st century & Suicide prevention reports.
- OECD (2021). Health at a Glance: Mental Health Indicators.
- ΚΛΙΜΑΚΑ (2023). Παρατηρητήριο Αυτοκτονιών – Ετήσιες καταγραφές.
- FAO (2024). Food Outlook – Global Market Analysis.
- IEA (2023). World Energy Outlook.
