Κομβική αλλαγή του νέου πλαισίου αποτελεί η μετατροπή της νόμιμης μοίρας από εμπράγματο δικαίωμα σε ενοχική αξίωση
Νέο τοπίο στη διαχείριση της κληρονομιάς και ειδικά στη μεταβίβαση ακινήτων διαμορφώνει το αναθεωρημένο πλαίσιο του κληρονομικού δικαίου, το οποίο τίθεται σε πλήρη εφαρμογή από τις 16 Σεπτεμβρίου 2026, με την έναρξη του νέου δικαστικού έτους. Οι αλλαγές που εισάγονται στοχεύουν στην αποτροπή συγκρούσεων μεταξύ κληρονόμων και στην αποτελεσματικότερη αξιοποίηση της περιουσίας, ανταποκρινόμενες, σύμφωνα με νομικούς κύκλους, σε χρόνιες παθογένειες της ελληνικής πραγματικότητας.
Ήδη, οι νέες ρυθμίσεις προκαλούν έντονο ενδιαφέρον, καθώς επιχειρούν να δώσουν λύσεις σε περιπτώσεις όπου οι κληρονομιές μετατρέπονται σε πεδίο αντιπαραθέσεων. Δεν είναι σπάνια τα περιστατικά οικογενειακών διενέξεων για ακίνητα, που καταλήγουν σε δικαστικές διαμάχες ή ακόμη και σε πλειστηριασμούς με σημαντική οικονομική απώλεια. Ενδεικτική είναι υπόθεση οικογένειας όπου η διαφωνία μεταξύ αδελφών για την τύχη της πατρικής κατοικίας οδήγησε τελικά στην εκποίησή της σε τιμή χαμηλότερη της πραγματικής της αξίας.
Κομβική αλλαγή του νέου πλαισίου αποτελεί η μετατροπή της νόμιμης μοίρας από εμπράγματο δικαίωμα σε ενοχική αξίωση. Με τη ρύθμιση αυτή καταργείται στην πράξη η υποχρεωτική συνιδιοκτησία που συχνά δημιουργούσε αδιέξοδα, επιτρέποντας τη συγκέντρωση της περιουσίας σε έναν κληρονόμο, με παράλληλη οικονομική ικανοποίηση των υπολοίπων.
Στην πράξη, εάν ένας γονέας επιλέξει να μεταβιβάσει ένα ακίνητο ή μια επιχείρηση σε συγκεκριμένο παιδί, οι λοιποί κληρονόμοι δεν αποκτούν μερίδιο ιδιοκτησίας, αλλά διατηρούν αξίωση για τη νόμιμη μοίρα τους σε χρήμα. Με τον τρόπο αυτό περιορίζονται οι εντάσεις και αποφεύγονται χρονοβόρες και δαπανηρές δικαστικές διαδικασίες.
Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται και στο δικαίωμα εξαγοράς, το οποίο επιτρέπει σε έναν συγκληρονόμο να αποκτήσει το σύνολο ενός ακινήτου, καταβάλλοντας στους υπόλοιπους το αντίστοιχο ποσό. Σε περιπτώσεις διαφωνίας, το τίμημα θα καθορίζεται δικαστικά με βάση την τρέχουσα εμπορική αξία, περιορίζοντας τον κίνδυνο πλειστηριασμού και οικονομικής ζημίας.
Συνολικά, το νέο σύστημα επιδιώκει να διασφαλίσει ότι τα ακίνητα παραμένουν εντός της οικογένειας, ενώ όσοι δεν επιθυμούν να διατηρήσουν συμμετοχή αποζημιώνονται άμεσα. Παράλληλα, εισάγεται ψηφιακή πλατφόρμα δημοσίευσης διαθηκών, μέσω της οποίας οι πολίτες θα μπορούν να ενημερώνονται άμεσα για την ύπαρξη διαθήκης και να εκδίδουν τα απαραίτητα πιστοποιητικά, περιορίζοντας σημαντικά φαινόμενα αμφισβητήσεων και καθυστερήσεων που έως σήμερα επιβαρύνουν τους κληρονόμους.
Θανάσης Κουκάκης
