«Στην πράξη ο μύθος λειτουργεί όπως ένα κοχύλι»
Συνέντευξη στον Λάμπρο Αναγνωστόπουλο
Με αφορμή την κυκλοφορία της πρώτης του λογοτεχνικής δουλειάς, «Παρερμηνείες» (εκδόσεις Θράκα), ο βιβλιοθηκονόμος Αργύρης Κόσκορος μιλά για τη μικρομυθοπλασία, τη γοητεία της ελληνικής μυθολογίας, την υποκειμενικότητα της αφήγησης και τη σχέση του ανθρώπου με τον χρόνο, την Ιστορία και τη μνήμη. Στη συνέντευξη που ακολουθεί στo larissanet.gr, o συγγραφέας καταθέτει τις σκέψεις του για τη λογοτεχνία, την ανάγνωση και τη δύναμη των ιστοριών να αναδιαμορφώνουν την πραγματικότητα.
Αναλυτικά η συνέντευξη:
Οι Παρερμηνείες είναι το πρώτο σας λογοτεχνικό βιβλίο. Ποια είναι η «παρερμηνεία» που σας ενδιαφέρει περισσότερο: της Ιστορίας, του μύθου ή του ίδιου του ανθρώπου;
Στις «Παρερμηνείες» δεν επιχειρώ να καταγράψω τη μυθολογία ούτε να παραθέσω ιστορικά συμβάντα∙ προσεγγίζω την ανθρώπινη αφήγηση ως μια διαδικασία κατά την οποία η εξιστόρηση διαποτίζεται από την υποκειμενικότητα τόσο του αφηγητή όσο και του ακροατή/αναγνώστη. Η υποκειμενικότητα όμως αυτή δεν είναι λιγότερο αληθινή από το ίδιο το γεγονός∙ αντιθέτως, φωτίζει τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι το βιώνουν και κατ’ επέκταση το αντιλαμβάνονται, ακόμα και όταν το διαστρεβλώνουν. Μέλημά μου είναι να φωτίσω, όσο είναι εφικτό, την εγγενή υποκειμενικότητα της αφήγησης και τις συνέπειές της σε συλλογικό και σε ατομικό επίπεδο.
Στο εναρκτήριο κείμενο παρουσιάζετε τον Όμηρο ως εκείνον που ουσιαστικά αναδιαμόρφωσε την πραγματικότητα μέσα από την αφήγηση. Γιατί επιλέξατε να κάνετε την πρώτη σας εμφάνιση συνομιλώντας κατά κάποιο τρόπο με την ελληνική μυθολογία;
Κανείς δεν γράφει εκ του μηδενός, έτσι κι εγώ αξιοποίησα πολιτισμικά στοιχεία του παρελθόντος.
Η κλασική αρχαιότητα πάντα μου ασκούσε γοητεία, καθώς είναι το σημείο εκκίνησης του δυτικού πολιτισμού, που εξακολουθεί να εξελίσσεται και να αναδιαμορφώνει τις παραδόσεις του. Στην πράξη ο μύθος λειτουργεί όπως ένα κοχύλι, που αφού πεθάνει ο οργανισμός που το φιλοξενεί είναι σε θέση να υποδεχτεί άλλους, ενώ παράλληλα κουβαλάει πάνω του ίχνη από την προγενέστερή του πορεία. Καλείται λοιπόν ο δημιουργός να προσθέσει στο ήδη έτοιμο όστρακο τη σάρκα που θα το ζωντανέψει, κάτι που το εξέλαβα ως μια πολύ ενδιαφέρουσα πηγή έμπνευσης. Στην αρχή πίστευα ότι εγώ επέλεξα το θέμα του βιβλίου, μα στην πορεία ανακάλυψα ότι αυτό τελικά με είχε διαλέξει, καθώς ήταν δύσκολο να αγνοήσω όλα όσα κατά καιρούς διάβαζα, μάθαινα, αγαπούσα βαθιά και κατά κάποιον τρόπο ρίζωναν στο πίσω μέρος του μυαλού μου.
Τα κείμενά σας είναι μικρά σε έκταση αλλά ιδιαίτερα πυκνά. Τι σας ελκύει στη μικρομυθοπλασία;
Ένα πολύ μικρό κείμενο, από τη φύση του, δεν αντέχει στη φλυαρία – ή θα είναι εξολοκλήρου ουσιαστικό ή θα αποτύχει. Το να χωρέσει μια πλήρης ιστορία σε μια σελίδα λειτουργεί για μένα ως πρόκληση. Εξίσου ενδιαφέρουσες όμως στη μικρομυθοπλασία είναι οι λεπτομέρειες που αποσιωπούνται, για να συμπληρωθούν από τον αναγνώστη∙ έτσι η ανάγνωση καθίσταται εξίσου δημιουργική διαδικασία με τη συγγραφή, οικοδομείται μια μορφή αμφίδρομης επικοινωνίας και το τελικό αποτέλεσμα εξελίσσεται σε μοίρασμα.
Στο κείμενο «Προκρούστειο βλέμμα» γράφετε ότι ό,τι ξεπερνά τα δύο μάτια χαρακτηρίζεται τερατώδες. Μήπως σήμερα εξακολουθούμε να φοβόμαστε ό,τι δεν χωρά στη δική μας οπτική;
Η παρατήρηση του κόσμου ξεκινά αναγκαστικά από τη δική μας ματιά, που περιέχει το σώμα, το νου και τις προσλαμβάνουσές μας. Κατά συνέπεια, ορίζουμε κανονικότητα ό,τι μας είναι οικείο. Από θέση ισχύος, εύκολα ως homo sapiens χαρακτηρίζει κάποιος τα άλλα είδη κατώτερα, ως Ευρωπαίος τους μετανάστες βάρβαρους, ως ετεροφυλόφιλος τους ΛΟΑΤΚΙΑ αρρωστημένους, ως ευκατάστατος τους περιθωριοποιημένους προβληματικούς. Όταν συνειδητοποιούμε τις στρεβλώσεις που δύναται να προκαλέσει ο υποκειμενισμός μας, μπορούμε να παρακάμψουμε αυτό που εσφαλμένα κάποιες φορές καλείται «κοινή λογική» στις κρίσεις μας, χρησιμοποιώντας την πραγματική λογική, που είναι πιο σύνθετη και απαιτεί κόπο. Αυτόν τον κόπο δεν είναι όλοι πρόθυμοι να τον καταβάλουν, καθώς οι εύκολες εξηγήσεις είναι πιο δημοφιλείς. Δυστυχώς, η συνθήκη αυτή πάντα υπήρχε και εξακολουθεί να υπάρχει στις μέρες μας, εξακολουθούν όμως να υπάρχουν και οι αντίστοιχες αντιστάσεις. Η μάχη ενάντια στις προκαταλήψεις μπορεί να κερδηθεί, όπως συνέβη στο παρελθόν με άλλες αντίστοιχες αμβλύνοντας για παράδειγμα διακρίσεις με βάση το φύλο, τη φυλή ή το θρήσκευμα∙ η δική μας γενιά και οι επόμενες καλούνται, στο μέτρο του εφικτού, να τις ελαχιστοποιήσουν.
«Κάθε αφήγηση είναι μια παρερμηνεία της πραγματικότητας· και ίσως γι’ αυτό να πλησιάζει περισσότερο την αλήθεια»
Στο «Εάλω» ακόμη και οι θεοί μοιάζουν να υπόκεινται στη φθορά της Ιστορίας. Τελικά υπάρχει κάτι που μένει πραγματικά αλώβητο από τον χρόνο;
Υπάρχουν αρχαία μνημεία που διατηρούν, έστω ως ερείπια, μέρος της λάμψης τους εδώ και χιλιετίες, φέροντας όμως παράλληλα και τις πληγές της φθοράς τους∙ τα ομηρικά έπη είναι άλλο ένα αξιοσημείωτο παράδειγμα αντοχής, φέρουν όμως και αυτά τη δική τους φθορά, καθώς η γλώσσα και το πολιτισμικό πλαίσιο έχουν αλλάξει τόσο δραματικά, ώστε ακόμη και εξειδικευμένοι φιλόλογοι αδυνατούν να αποκαταστήσουν την αυθεντική εμπειρία απαγγελίας/ανάγνωσης την εποχή της δημιουργίας τους ή έστω της πρώτης καταγραφής τους. Τα έργα της φύσης κρατούν περισσότερο, καθώς τα βουνά και οι θάλασσες μετρούν εκατομμύρια και όχι λίγες χιλιάδες χρόνια∙ στο τέλος όμως όλα θα καταστραφούν, ο ήλιος θα σβήσει, μέχρι και το ίδιο το σύμπαν θα υποστεί τον δικό του θερμικό θάνατο σύμφωνα με την επιστήμη. Η αξία όμως δεν ταυτίζεται πάντα με τη διάρκεια, καθώς ακόμα και η τόσο πολύτιμη ανθρώπινη ζωή κρατάει ελάχιστα. Στο τέλος βέβαια όλα τα καταβάλλει ο χρόνος.
Ως βιβλιοθηκονόμος ζείτε καθημερινά ανάμεσα σε βιβλία και κείμενα. Πιστεύετε ότι αυτή η επαγγελματική σχέση με τη γνώση επηρεάζει τον τρόπο που γράφετε;
Η αγάπη μου για τα βιβλία με οδήγησε στη βιβλιοθηκονομία και η βιβλιοθηκονομία με τη σειρά της γιγάντωσε αυτή την αγάπη. Δουλεύοντας σε βιβλιοθήκη, εκ των πραγμάτων, έρχεσαι σε επαφή με τη βιβλιοπαραγωγή, τις τελευταίες εξελίξεις στο χώρο του βιβλίου, αλλά και παλαιότερες εκδόσεις που αντέχουν στο χρόνο και ακόμα διαβάζονται δεκαετίες αργότερα. Η βιβλιοθήκη σε βοηθά να καταλάβεις ότι η αξία του βιβλίου βρίσκεται τόσο στην «ψυχή», δηλαδή το κείμενο, όσο και στο «σώμα», δηλαδή την υλική του υπόσταση. Είναι συναρπαστικό να διαπιστώνεις πόσο άσχημα «γερνάει» ένα βιβλίο με μέτριο περιεχόμενο ή κακή βιβλιοδεσία και πόσο αντέχει στο χρόνο ένα πραγματικά καλό παρά τη φθορά ή ακόμα και την κακομεταχείριση που μπορεί να υφίσταται. Πιστεύω ότι το συγκεκριμένο επάγγελμα ώθησε τη γραφή μου στο να αποκτήσει μορφή κατάλληλη περισσότερο για βιβλίο παρά για μια ανάρτηση στα κοινωνικά δίκτυα ή ένα άρθρο σε κάποιο ιστολόγιο, χωρίς καθόλου να υποτιμώ τη χρησιμότητα της τεχνολογίας, που άλλωστε χρησιμοποιώ τόσο επαγγελματικά όσο και στον ελεύθερο χρόνο μου. Αυτή ακριβώς η εμπειρία μου με έκανε κάπως πιο απαιτητικό στο θέμα της έκδοσης, γι’ αυτό ίσως άργησα τόσον καιρό να βγάλω το πρώτο μου βιβλίο∙ ευτυχώς, οι άνθρωποι με τους οποίους συνεργάστηκα, ο Ευθύμης Γάλλος στη στοιχειοθεσία και το σχεδιασμό του βιβλίου, η Σάρα Μπουαμράν στο εικαστικό έργο του εξωφύλλου και ο Πέτρος Σκυθιώτης στην επιμέλεια των κειμένων έκαναν εξαιρετική δουλειά στο να βγει το βιβλίο όπως το οραματιζόμουν, χωρίς να παραβλέπω την πολύτιμη γενική επίβλεψη και το συντονισμό από τις εκδόσεις «Θράκα».
Θα σταθώ όμως και σε μια άλλη πτυχή του επαγγέλματος που με βοήθησε, την επαφή με τον κόσμο. Οι «Παρερμηνείες» γράφτηκαν όσο έμενα ακόμη στη Ρόδο και εργαζόμουν στη Βιβλιοθήκη του Διεθνούς Κέντρου Συγγραφέων και Μεταφραστών Ρόδου. Η επαφή μου λοιπόν με καταξιωμένους συγγραφείς και μεταφραστές απ’ την Ελλάδα και όλο τον κόσμο στάθηκε καταλυτικός παράγοντας στο να βελτιώσω και να εξελίξω τη γραφή μου, αλλά και να δω τον κόσμο της γραφής εκ των έσω. Αργότερα, η επαφή με το ευρύ κοινό των αναγνωστών στη Δημόσια Κεντρική Βιβλιοθήκη Λάρισας με βοήθησε στο να κατανοήσω τις διαφορετικές κατηγορίες των βιβλιόφιλων αλλά και τις ατομικές ιδιαιτερότητες του καθενός από αυτούς, αποκτώντας μια πληρέστερη εικόνα της διακίνησης του βιβλίου από την πλευρά των αποδεκτών της.
Ο Αργύρης Κόσκορος είναι βιβλιοθηκονόμος. Γεννήθηκε το 1978 στην Αθήνα, μεγάλωσε στο Μαρούσι, ξεκίνησε να γράφει στη Ρόδο, ενώ τώρα ζει στη Λάρισα. Σπούδασε Βιβλιοθηκονομία στο Τ.Ε.Ι. Αθήνας και Φιλολογία με κατεύθυνση Γλωσσολογίας στο Ε.Κ.Π.Α. Έχει δημοσιεύσει κατά καιρούς κείμενά του σε διάφορα ηλεκτρονικά και έντυπα μέσα.
