Η εικόνα αποτυπώνεται στα στοιχεία για την εφαρμογή του θεσμικού πλαισίου του ν. 5078/2023
Στην απαίτηση για άνοιγμα των τραπεζικών λογαριασμών φαίνεται να «σκοντάφτει» η ρύθμιση που δίνει τη δυνατότητα σε ελεύθερους επαγγελματίες και αγρότες με οφειλές προς τον ΕΦΚΑ να ανοίξουν τον δρόμο προς τη συνταξιοδότηση.
Παρά τη διεύρυνση των ορίων οφειλής, η ανταπόκριση παραμένει ιδιαίτερα περιορισμένη. Χιλιάδες ασφαλισμένοι εμφανίζονται απρόθυμοι να συναινέσουν στον πλήρη έλεγχο των χρηματοοικονομικών τους στοιχείων, ακόμη και αν αυτό σημαίνει ότι θα παραμείνουν εκτός της διαδικασίας συνταξιοδότησης.
Η εικόνα αποτυπώνεται στα στοιχεία για την εφαρμογή του θεσμικού πλαισίου του ν. 5078/2023. Το ανώτατο όριο οφειλής για την αξιοποίηση της σχετικής δυνατότητας αυξήθηκε στα 30.000 ευρώ για τους μη μισθωτούς και στα 10.000 ευρώ για τους αγρότες, σε μια προσπάθεια να δοθεί διέξοδος σε ασφαλισμένους που έχουν συμπληρώσει τις προϋποθέσεις συνταξιοδότησης, αλλά βρίσκονται εγκλωβισμένοι λόγω χρεών.
Στην πράξη, ωστόσο, το μέτρο καταγράφει περιορισμένη απήχηση. Βασικό εμπόδιο θεωρείται η προϋπόθεση συναίνεσης στην άρση του τραπεζικού και φορολογικού απορρήτου, ώστε οι αρμόδιες αρχές να μπορούν να ελέγξουν την οικονομική κατάσταση του υποψήφιου συνταξιούχου.
Η διαδικασία συνεπάγεται έλεγχο των τραπεζικών λογαριασμών και των συνολικών καταθέσεων του ασφαλισμένου, προκειμένου να διαπιστωθεί εάν πληρούνται οι οικονομικές προϋποθέσεις ένταξης. Για σημαντικό αριθμό οφειλετών, η συγκεκριμένη διαδικασία φαίνεται να αποτελεί ισχυρό αντικίνητρο, με αποτέλεσμα να μην υποβάλλουν καν αίτηση συνταξιοδότησης μέσω της ρύθμισης.
Τα διαθέσιμα στοιχεία του e-ΕΦΚΑ είναι ενδεικτικά της περιορισμένης αξιοποίησης του μέτρου. Σε χρονικό διάστημα άνω των δυόμισι ετών έχουν κατατεθεί συνολικά 12.377 αιτήματα υπαγωγής.
Από αυτά, 7.345 αιτήσεις έχουν εγκριθεί, αριθμός που αντιστοιχεί στο 59,34% του συνόλου, ενώ 3.160 αιτήματα, ή 25,53%, έχουν απορριφθεί. Την ίδια στιγμή, ακόμη 1.872 αιτήσεις παραμένουν σε εκκρεμότητα.
Η περιορισμένη συμμετοχή αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία εάν συγκριθεί με το συνολικό μέγεθος των ληξιπρόθεσμων ασφαλιστικών οφειλών. Σύμφωνα με στοιχεία του Κέντρου Είσπραξης Ασφαλιστικών Οφειλών, 328.701 μητρώα οφειλετών, στα οποία περιλαμβάνονται φυσικά και νομικά πρόσωπα, εμφανίζουν χρέη άνω των 30.000 ευρώ προς την Κοινωνική Ασφάλιση.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι 154.214 οφειλέτες, δηλαδή το 46,01% της συγκεκριμένης κατηγορίας, βρίσκονται στη ζώνη χρέους από 30.000 έως 50.000 ευρώ. Πρόκειται για οφειλές που βρίσκονται σχετικά κοντά στο σημερινό ανώτατο όριο των 30.000 ευρώ για τους ελεύθερους επαγγελματίες, γεγονός που επαναφέρει τη συζήτηση για ενδεχόμενη περαιτέρω διεύρυνση του πλαφόν.
Για όσους αποφασίζουν να συναινέσουν στην άρση του απορρήτου και πληρούν τις προϋποθέσεις υπαγωγής, η ρύθμιση προβλέπει συγκεκριμένο μηχανισμό αποπληρωμής. Το 60% της μηνιαίας σύνταξης παρακρατείται μέχρι η οφειλή να μειωθεί από τις 30.000 στις 20.000 ευρώ για τους ελεύθερους επαγγελματίες και από τις 10.000 στις 6.000 ευρώ για τους αγρότες.
Μετά την απομείωση του χρέους στα συγκεκριμένα επίπεδα, το ποσό που απομένει εξοφλείται σε έως 60 μηνιαίες δόσεις, με την ελάχιστη δόση να διαμορφώνεται στα 50 ευρώ.
Το πρόβλημα, ωστόσο, ξεπερνά τα όρια μιας ακόμη ρύθμισης ασφαλιστικών οφειλών και αποκτά έντονη κοινωνική διάσταση. Εκτιμάται ότι έως και 300.000 ελεύθεροι επαγγελματίες, αυτοαπασχολούμενοι και αγρότες βρίσκονται εγκλωβισμένοι εξαιτίας χρεών προς τον ΕΦΚΑ.
Σύμφωνα με εκτιμήσεις ειδικών της κοινωνικής ασφάλισης, σημαντικό μέρος αυτών έχει ήδη συμπληρώσει τόσο το απαιτούμενο ηλικιακό όριο όσο και τον αναγκαίο χρόνο ασφάλισης. Οι συσσωρευμένες οφειλές, όμως, εξακολουθούν να αποτελούν εμπόδιο για την έξοδό τους στη σύνταξη, αφήνοντας σε ορισμένες περιπτώσεις ανθρώπους μεγάλης ηλικίας χωρίς σταθερό εισόδημα.
Θανάσης Κουκάκης
