«Το εκπαιδευτικό μας σύστημα μετά το 2000 δεν έχει σαν σκοπό την απόκτηση γνώσης και την διαμόρφωση των μελλοντικών πολιτών, ο μόνος στόχος του εκπαιδευτικού μας συστήματος είναι να οδηγήσει όλα τα παιδιά στο Πανεπιστήμιο»
Γράφει ο Γιώργος Σούλτης
Οι πανελλαδικές εξετάσεις για την εισαγωγή στα πανεπιστήμια, παρά τις πολλές αλλαγές που έχουν υποστεί στην πορεία των χρόνων από το 1964 μέχρι και σήμερα παραμένουν στην ουσία οι ίδιες. Οι πανελλαδικές έχουν υποστεί άπειρες θεσμικές αλλαγές αλλά ο τρόπος διεξαγωγής τους ο οποίος εξασφαλίζει το αδιάβλητο και την αξιοκρατία παραμένει ακριβώς ο ίδιος. Βέβαια η «εκπαιδευτική ποιότητα» των εξετάσεων κυρίως όσον αφορά τα θέματα αλλά και την προετοιμασία που προηγείται και στο σχολείο και στα φροντιστήρια συνεχώς εκπίπτει. Οι πανελλαδικές εξετάσεις σήμερα δεν αναζητούν και δεν βαθμολογούν την πραγματική γνώση, αλλά στηρίζονται στην απομνημόνευση και την παπαγαλία. Οι υποψήφιοι εν όψει των πανελλαδικών δεν «μαθαίνουν» πραγματικά αλλά προετοιμάζονται πάνω σε πιθανά θέματα και μηχανισμούς αντιμετώπισης κάθε προβλήματος. Βέβαια αυτό είναι ένα τεράστιο θέμα το οποίο κατά τη γνώμη μου έχει να κάνει με την κρίση σε όλο το εκπαιδευτικό μας σύστημα.
Δυστυχώς οι πανελλαδικές εξετάσεις όλα αυτά τα χρόνια αντιμετωπίζονται από τους εκάστοτε υπουργούς παιδείας όλων των κομμάτων σαν το εύκολο και «πιασάρικο» πεδίο άσκησης «εκπαιδευτικής πολιτικής». Αν ανατρέξουμε σε όλες της εκπαιδευτικές μεταρρυθμίσεις που έγιναν μετά την μεταπολίτευση (μικρές ή μεγάλες), θα δούμε ότι σε όλες ανεξαιρέτως είχαμε αλλαγές στο σύστημα των πανελλαδικών. Τις περισσότερες φορές άλλαζαν οι δέσμες, άλλαζαν τα μαθήματα και ή ύλη των μαθημάτων. Μερικές φορές άλλαζαν και το όνομα (πανελλήνιες, εισαγωγικές, πανελλαδικές). Πολλές από τις εκπαιδευτικές μεταρρυθμίσεις εξαντλήθηκαν μόνο σε αλλαγές στις πανελλαδικές εξετάσεις και στο Λύκειο (κάνοντας τις αντίστοιχες προσαρμογές στις αλλαγές αυτές) . Κάποιες φορές οι αλλαγές στις πανελλαδικές εξετάσεις υπήρξαν ολέθριες και «γκρέμισαν» τους υπουργούς Παιδείας!
Μέσα σε αυτή την μικροπολιτική εκμετάλλευση των πανελλαδικών εξετάσεων από τα κόμματα εντάσσονται και οι πολλές εξαγγελίες υπουργών και πρωθυπουργών για την κατάργηση των πανελλαδικών εξετάσεων. Ο λαός θα έλεγε «Μα δε βάζουν μυαλό….. και επαναλαμβάνουν τα λάθη τους»! Από την δεκαετία του ‘70 άρχισαν κάποια κόμματα να διαλαλούν (κυρίως προεκλογικά) ότι μόλις έρθουν στην εξουσία θα καταργήσουν τις πανελλαδικές εξετάσεις. Αλήθεια δεν μπορούν να δουν ότι αυτό είναι αδύνατο να γίνει; Δεν βλέπουν ότι τόσα χρόνια οι εξαγγελίες αυτές διαψεύδονται πανηγυρικά; Δύο εξηγήσεις υπάρχουν: ή λένε συνειδητά ψέματα (πράγμα καθόλου παράξενο) ή είναι τελείως ανίδεοι και ανενημέρωτοι για τα εκπαιδευτικά θέματα και δεν έχουν την πολιτική ωριμότητα να το συζητήσουν πριν το εξαγγείλουν. Η συζήτηση αυτή επανήλθε αυτές τις μέρες από τον Αλέξη Τσίπρα και μάλιστα αμέσως μετά την ίδρυση το νέου του Κόμματος. Ακόμα και η υπουργός της ΝΔ κ. Ζαχαράκη δεν τόλμησε να μιλήσει για κατάργηση των πανελλαδικών, αν και η ΝΔ «καίγεται» αυτή τη στιγμή να θεσπίσει το εθνικό απολυτήριο (για αυξηθεί η πελατεία των « ιδιωτικών πανεπιστημίων»). Από ότι είδαμε στο νομοσχέδιο που εξήγγειλε η κυβέρνηση της ΝΔ για τα το Εθνικό Απολυτήριο, ακόμα και αν θεσπιστούν οι νέες «ειδικές πανελλαδικές εξετάσεις» για το εθνικό απολυτήριο, θα υπάρχον παράλληλα και οι πανελλαδικές για την εισαγωγή στα πανεπιστήμια! Δηλαδή όχι μόνο δεν θα καταργούνται οι πανελλαδικές αλλά διπλασιάζονται αποκτώντας και αδελφάκι!
Το βασικό επιχείρημα όλων των «ειδικών» οι οποίοι υποστηρίζουν την κατάργηση της «ψυχοφθόρας» διαδικασίας των πανελλαδικών εξετάσεων είναι η αναβάθμιση του Λυκείου. Να κάνω γνωστό σε όσους δεν το γνωρίζουν ότι το 1973 που έδωσα εγώ εξετάσεις, το τότε εξατάξιο Γυμνάσιο δεν είχε καμία σχέση με τις πανελλαδικές. Πολύ μικρό μέρος της ύλης των πανελλαδικών καλύπτονταν στα μαθήματα του σχολείου. Τα σχολικά βιβλία δεν είχαν καμία σχέση με τις πανελλαδικές και όλοι τότε διαβάζαμε από εξωσχολικά βιβλία. Επομένως το επιχείρημα ότι η κατάργηση των πανελλαδικών θα φέρει την αναβάθμιση του Λυκείου δεν έχει κανένα νόημα, γιατί μπορεί άνετα να γίνει αν υπάρχει μια σχεδιασμένη συνολική πολιτική για την εκπαίδευση . Άλλωστε σήμερα το εκπαιδευτικό μας σύστημα δεν έχει θυσιάσει μόνο το Λύκειο στο βωμό των πανελλαδικών εξετάσεων αλλά όλη την εκπαίδευση, δηλαδή όλες τις τάξεις από το δημοτικό έως και το Λύκειο. Το λέω συνεχώς εδώ και χρόνια: Το εκπαιδευτικό μας σύστημα μετά το 2000 δεν έχει σαν σκοπό την απόκτηση γνώσης και την διαμόρφωση των μελλοντικών πολιτών, ο μόνος στόχος του εκπαιδευτικού μας συστήματος είναι να οδηγήσει όλα τα παιδιά το Πανεπιστήμιο.
Αυτό που επίσης ακούγεται σαν επιχείρημα από όσους εξαγγέλλουν την κατάργηση των πανελλαδικών είναι το γεγονός ότι τα πανεπιστημιακά τμήματα είναι πλέον τόσα πολλά που αν καταργηθεί η βάση του 10, όλοι οι υποψήφιοι θα περάσουν σε κάποιο τμήμα. Δηλαδή έχουμε θέσεις για όλους τους απόφοιτους της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης (τραγικό!), επομένως δεν χρειάζονται οι εξετάσεις; Η σκέψη αυτή είναι επιπόλαια. Ακόμα και αν οι θέσεις στα πανεπιστήμια είναι τόσες ώστε να δεχθούν όλους τους υποψηφίους, οι εξετάσεις χρειάζονται για την επιλογή της σχολής στην οποία κάποιος επιθυμεί να εισαχθεί. Ας υποθέσουμε ότι οι πανελλαδικές καταργούνται ποιο θα είναι το κριτήριο για την επιλογή εισαγωγής σε κάποια σχολή; Σήμερα δεν υπάρχει κάποιο αντικειμενικό και αξιόπιστο σύστημα για την εισαγωγή στις σχολές όπου υπάρχει ανταγωνισμός. Το συμπέρασμα είναι ότι οι πανελλαδικές είμαι το μόνο αξιόπιστο και αντικειμενικό σύστημα και δεν μπορούν να καταργηθούν γιατί ακόμα και αν υπάρχουν θέσεις για να εισαχθούν όλοι οι υποψήφιοι, πρέπει να γίνει η αξιολόγησης για την είσοδο στη σχολή της επιλογής του καθενός.
Το αντεπιχείρημα των υποστηρικτών της κατάργησης των πανελλαδικών για τα παραπάνω είναι το εξής: Να εισάγονται σε το βαθμό αποφοίτησης του Λυκείου όπως γίνεται τις περισσότερες χώρες της Ευρώπης. Εδώ λοιπόν έρχεται η περίφημη πρόταση για τους αντικειμενικούς βαθμούς των Απολυτηρίων Λυκείου και ερχόμαστε στη συζήτηση για το περίφημο «Εθνικό Απολυτήριο». Δηλαδή να υπάρχει ένας αξιόπιστος τρόπος ώστε ο βαθμός του Εθνικού Απολυτηρίου να είναι αντικειμενικός και αξιοκρατικός. Και εδώ ερχόμαστε πάλι στο θέμα των αξιόπιστων πανελλαδικών εξετάσεων για τον βαθμό του Εθνικού Απολυτηρίου. Όσοι λοιπόν μιλούν για την κατάργηση των πανελλαδικών, στην ουσία εννοούν την αντικατάσταση των πανελλαδικών εξετάσεων για την εισαγωγή στο πανεπιστήμιο με τις πανελλαδικές εξετάσεις για την απόκτηση του Εθνικού Απολυτηρίου!
Η μόνη σοβαρή προσπάθεια, στην πράξη και όχι στη θεωρία, για την δημιουργία του συστήματος αυτού έγινε στα πλαίσια της μεταρρύθμισης Αρσένη, της σημαντικότερης προσπάθειας που έγινε στην χώρα μας για μια ουσιαστική μεταρρύθμιση του εκπαιδευτικού μας συστήματος μετά την μεταπολίτευση. Μέσα στα σημαντικά νομοσχέδια που έγιναν στα πλαίσια αυτής της μεταρρύθμισης όπως είναι η αναβάθμιση της μέσης τεχνικής εκπαίδευσης, η αναβάθμιση των ΤΕΙ σαν Ανώτατα ιδρύματα εφαρμοσμένης γνώσης, τα νέα βιβλία, τα εργαστήρια, οι σχολικές βιβλιοθήκες και πολλά άλλα, θεσπίστηκε και εφαρμόστηκε( έστω και για πολύ λίγο) το Εθνικό Απολυτήριο. Στην ουσία οι πανελλαδικές εξετάσεις αντικαταστάθηκαν από της εξετάσεις για το απολυτήριο Λυκείου. Αυτό σήμαινε πανελλαδικές εξετάσεις στη Β και στη Γ Λυκείου και σε όλα τα μαθήματα. Με ένα αλγόριθμό όπου συνεκτιμούταν και η προφορική επίδοση έβγαινε ο τελικός βαθμός του Απολυτηρίου ο οποίος οδηγούσε και στο πανεπιστήμιο. Η προσπάθεια αυτή ήταν μελετημένη στη λεπτομέρεια της (παράξενο για τα ελληνικά δεδομένα) και επίσης ενισχύθηκε με αναθεώρηση της ύλης όλων των τάξεων του Λυκείου, με συγγραφή νέων βιβλίων και εφαρμόστηκε για πρώτη φορά η μέθοδος του πολλαπλού συγγράμματος. Το μεγάλο λάθος του Αρσένη ήταν ότι οι αλλαγές αυτές στο εξεταστικό εφαρμόστηκαν άμεσα. Κανένας δεν συζήτησε τότε το θέμα «Εθνικό Απολυτήριο» ή τις μεγάλες αλλαγές που έγιναν στην τεχνική εκπαίδευση.
Στην μεταρρύθμιση Αρσένη το μόνο που συζητήθηκε και ξεσήκωσε θύελλα αντιδράσεων από μαθητές, γονείς και εκπαιδευτικούς, ήταν οι αλλαγές για τις νέες πανελλαδικές εξετάσεις του Εθνικού Απολυτηρίου. Ίσως βέβαια αυτό να ήταν και αναμενόμενο. Η εκπαίδευση δεν μπορεί να αλλάξει με το «δόγμα του σοκ» όπως επιχείρησε να το κάνει ο υπουργός Γεράσιμος Αρσένης. Σε ένα εκπαιδευτικό σύστημα που βρίσκεται σε μια τόσο βαθιά κρίση και σε μια κοινωνία που το μόνο που θέλει για το μέλλον των παιδιών της είναι να περάσουν στο πανεπιστήμιο, τόσο ριζικές αλλαγές θέλουν χρόνο και μέθοδο. Το αποτέλεσμα ήταν οι μεγάλες διαδηλώσεις με το σύνθημα «Κάτσε καλά Γεράσιμε» να κυριαρχεί. Μετά από λίγο ο Γεράσιμος Αρσένης εξέπεσε από Υπουργός και ο διάδοχός του Πέτρος Ευθυμίου κατ΄ εντολή του πρωθυπουργού Σιμήτη ανέτρεψε σταδιακά μια σπουδαία εκπαιδευτική μεταρρύθμιση η οποία αν συνεχιζόταν θα ήταν παρακαταθήκη για την Ελλάδα. Το κακό είναι ότι δεν ανετράπη μόνο το εξεταστικό και η ιδέα του Εθνικού Απολυτηρίου, αλλά όλη η μεταρρύθμιση όπως : οι ρυθμίσεις για την Τεχνική Εκπαίδευση, για το πολλαπλό σύγγραμμα, για τον τρόπο συγγραφής των νέων βιβλίων, για τις Σχολικές βιβλιοθήκες κλπ. Τελικά το κατεστημένο και τα συμφέροντα κυριάρχησαν και αυτό τα πλαίσια της διακυβέρνησης του ίδιου κόμματος (ΠΑΣΟΚ) το οποίο έδωσε στο Αρσένη το πράσινο φώς να προχωρήσει. Όλο αυτό ξεκίνησε μόνο από τις αλλαγές στις πανελλαδικές!
Το Συμπέρασμα στο οποίο έχω καταλήξει είναι ότι: Οι πανελλαδικές εξετάσεις δεν πρόκειται να καταργηθούν στην Ελλάδα και θα υπάρχουν για πολλά χρόνια ακόμα. Όποιος μιλάει για κατάργηση εννοεί την αντικατάσταση τους από τις εξετάσεις του «Εθνικού Απολυτηρίου» (στην ουσία αλλαγή ονόματος). Αν κάποιος «ευφυής» πολιτικός τις καταργήσει τελείως κάποια στιγμή με μια απόφαση χωρίς καμία σκέψη και μελέτη (όπως έγινε με την απόφαση της κατάργησης των ΤΕΙ από το ΣΥΡΙΖΑ) το αποτέλεσμα θα είναι τραγικό για τη χώρα μας. Μια τέτοια κατάργηση θα οδηγούσε τη χώρα μας σε μια κατάσταση όπου θα βλέπαμε να συμβαίνουν πολύ χειρότερα από αυτά που είδαμε στο θέμα του ΟΠΕΚΕΠΕ (πελατειακές σχέσεις, ρουσφέτια και χρηματισμοί για την εισαγωγή σε κάποια σχολή)! Μια τέτοια κατάργηση και χωρίς πανελλαδικές για το Εθνικό Απολυτήριοι θα σήμαινε χρήση του βαθμού Απολυτηρίου του Λυκείου για την εισαγωγή στα πανεπιστήμια με τον τρόπο βαθμολογίας που ισχύει σήμερα. Όλοι γνωρίζουμε πολύ καλά πως μπαίνουν σήμερα οι βαθμοί στα σχολεία και αυτό δεν απαιτεί καμία ειδική μελέτη, διότι όλοι βλέπουμε ότι οι βαθμοί σχεδόν του συνόλου των μαθητών κυμαίνονται μεταξύ 18 και 20. Η νοοτροπία αυτή των ελληνικών σχολείων και των ελλήνων πολιτών δεν πρόκειται να αλλάξει σε σύντομο χρονικό διάστημα. Χρειάζονται αρκετά χρόνια για να φθάσουμε το επίπεδο μιας Ευρωπαϊκής χώρας στην αξιοπιστίας της βαθμολογίας στα σχολεία μας. Οι αλλαγές δεν μπορούν να γίνουν στο σημερινό εκπαιδευτικό σύστημα. Οι αλλαγές αυτές προϋποθέτουν ριζικές μεταρρυθμίσεις στο εκπαιδευτικό μας σύστημα. Μιλάμε για επαναστατικές αλλαγές του επίπεδο της μεταρρύθμισης Παπανούτσου του 1964 και του Αρσένη του 2003.
Δυστυχώς το σημερινό πολιτικό σκηνικό δεν δίνει καμία ελπίδα για τέτοιες μεταρρυθμίσεις. Η ΝΔ έχει δείξει δείγματα γραφής: Οι μεταρρυθμίσεις που νομοθέτησε από το 2019 έως και το 2026 δεν δίνουν καμία προοπτική και αυτό φαίνεται τόσο στην κατάσταση των σχολείων, στη κατάσταση την αγορά εργασίας (ανεργία με βασικές ελλείψεις τεχνολόγων) όσο και στην κατάσταση που υπάρχει στα Ελληνικά Πανεπιστήμια. Αυτό επίσης που δεν δημοσιοποιεί η κυβέρνηση της ΝΔ είναι ότι μιλάμε για πανάκριβες (υψηλού κόστους) «μεταρρυθμίσεις». Η ΝΔ το μόνο που διαφήμισε και έκανε κεντρική αιχμή της πολιτικής της ήταν η αναγνώριση των ιδιωτικών πανεπιστημίων (πρώην κολλεγίων). Όλα τα υπόλοιπα κόμματα της αντιπολίτευσης δεν συζήτησαν ποτέ σοβαρά για την κρίση του εκπαιδευτικού συστήματος. Τα «ανύπαρκτα προγράμματα» τους για την εκπαίδευση κινούνται στο κλίμα διαχείρισης των νομοσχεδίων της ΝΔ. Μία από τα ίδια δηλαδή!
