Δυσοίωνες είναι οι προβλέψεις για το ασφαλιστικό σύστημα στην Ελλάδα καθώς οι πιέσεις για αλλαγές μετά το 2030 θα είναι πολύ έντονες
Ένα πρωτοφανές κύμα πρόωρης εξόδου προς τη σύνταξη καταγράφεται φέτος, καθώς ολοένα και περισσότεροι ασφαλισμένοι υποβάλλουν αιτήσεις συνταξιοδότησης, επιδιώκοντας να κατοχυρώσουν τα σημερινά όρια ηλικίας πριν από πιθανές αλλαγές μετά το 2030.
Η συζήτηση για τη σύνδεση των ορίων ηλικίας συνταξιοδότησης με το προσδόκιμο ζωής, σε συνδυασμό με τις δυσμενείς δημογραφικές εξελίξεις και τις προβλέψεις διεθνών οργανισμών για αύξηση της ηλικίας αποχώρησης από την εργασία τα επόμενα χρόνια, έχει ενισχύσει το κλίμα αβεβαιότητας. Το αποτέλεσμα αποτυπώνεται ήδη στον αριθμό των νέων αιτήσεων συνταξιοδότησης.
Τα στοιχεία είναι ενδεικτικά της τάσης. Κατά το πρώτο τετράμηνο του έτους υποβλήθηκαν 74.838 νέες αιτήσεις, δηλαδή 11.296 περισσότερες σε σχέση με την αντίστοιχη περίοδο του προηγούμενου έτους. Εάν ο ίδιος ρυθμός συνεχιστεί, οι συνολικές αιτήσεις ενδέχεται να ξεπεράσουν τις 220.000 έως το τέλος του έτους, υπερβαίνοντας ακόμη και το ιστορικό υψηλό των 212.151 αιτήσεων που είχε καταγραφεί το 2021.
Πάνω από 16.600 αιτήσεις μόνο τον Απρίλιο
Σύμφωνα με τα τελευταία διαθέσιμα στοιχεία του πληροφοριακού συστήματος «ΑΤΛΑΣ», μόνο τον Απρίλιο υποβλήθηκαν 16.625 νέες αιτήσεις συνταξιοδότησης. Αξίζει μάλιστα να σημειωθεί ότι ακόμη και σε σύγκριση με το 2021 –χρονιά κατά την οποία καταγράφηκε το προηγούμενο ρεκόρ– οι αιτήσεις που έχουν κατατεθεί μέχρι σήμερα είναι αυξημένες κατά 8.120.
Οι ειδικοί στην κοινωνική ασφάλιση επισημαίνουν ότι η αύξηση αυτή δεν οφείλεται αποκλειστικά στο γεγονός ότι χιλιάδες ασφαλισμένοι συμπληρώνουν πλέον τις απαιτούμενες προϋποθέσεις συνταξιοδότησης. Καθοριστικό ρόλο διαδραματίζει και η ανησυχία για ενδεχόμενες αλλαγές στο ασφαλιστικό πλαίσιο τα επόμενα χρόνια.
Στο επίκεντρο αυτής της ανησυχίας βρίσκεται κυρίως η γενιά των σημερινών 55άρηδων, καθώς εκτιμάται ότι είναι η πρώτη που ενδέχεται να επηρεαστεί από νέα αναπροσαρμογή των ορίων ηλικίας.
Τα σημερινά όρια ηλικίας
Σήμερα προβλέπονται δύο βασικές δυνατότητες συνταξιοδότησης:
- πλήρης σύνταξη στα 62 έτη με 40 χρόνια ασφάλισης,
- πλήρης σύνταξη στα 67 έτη με τουλάχιστον 15 έτη ασφάλισης.
Τα όρια αυτά παραμένουν αμετάβλητα από τις μεγάλες μεταρρυθμίσεις της προηγούμενης δεκαετίας. Ωστόσο, η ισχύουσα νομοθεσία προβλέπει ότι ανά τριετία εξετάζεται η εξέλιξη του προσδόκιμου ζωής, προκειμένου να αξιολογείται εάν απαιτούνται νέες προσαρμογές.
Οι τελευταίες αναλογιστικές μελέτες εκτιμούν ότι έως το 2030 τα όρια ηλικίας θα μπορούσαν να αυξηθούν κατά περίπου ενάμιση έτος. Αν και δεν έχει ληφθεί καμία οριστική κυβερνητική απόφαση για τον τρόπο και τον χρόνο εφαρμογής μιας τέτοιας αλλαγής, θεωρείται πιθανό να ακολουθηθεί ένα σύστημα σταδιακών αυξήσεων, αντίστοιχο με εκείνο της περιόδου 2015-2021.
Οι πιέσεις μετά το 2030
Η μεγαλύτερη ανησυχία αφορά την περίοδο μετά το 2030, όταν οι δημογραφικές εξελίξεις αναμένεται να ασκήσουν ακόμη μεγαλύτερη πίεση στη βιωσιμότητα του ασφαλιστικού συστήματος.
Οι προβλέψεις δείχνουν ότι ο δείκτης εξάρτησης των ηλικιωμένων από τον ενεργό πληθυσμό μπορεί να προσεγγίσει το 60%, έναντι περίπου 39% σήμερα. Παράλληλα, για κάθε 100 άτομα εργάσιμης ηλικίας θα αντιστοιχούν περίπου 170 ηλικιωμένοι, ενώ ο δείκτης γονιμότητας εξακολουθεί να βρίσκεται σημαντικά κάτω από το επίπεδο αναπλήρωσης του πληθυσμού.
Αρνητική παραμένει και η εικόνα του φυσικού ισοζυγίου. Η διαφορά μεταξύ γεννήσεων και θανάτων από -33.856 άτομα το 2018 αυξήθηκε σε -64.706 το 2022, γεγονός που σημαίνει ότι οι επόμενες γενιές εργαζομένων, οι οποίες θα χρηματοδοτούν το συνταξιοδοτικό σύστημα, θα είναι σημαντικά μικρότερες αριθμητικά.
Στο ίδιο συμπέρασμα καταλήγουν και οι προβλέψεις του ΟΟΣΑ. Σύμφωνα με την έκθεση Pensions at a Glance 2025, η πραγματική ηλικία συνταξιοδότησης για όσους σήμερα αποχωρούν στα 62 με 40 χρόνια ασφάλισης θα μπορούσε να φτάσει ακόμη και τα 66 έτη έως το 2050. Παράλληλα, όσοι εισήλθαν στην αγορά εργασίας το 2024 ενδέχεται να χρειαστεί να συμπληρώσουν έως και 44 χρόνια ασφάλισης για να λάβουν πλήρη σύνταξη.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον αβεβαιότητας, χιλιάδες ασφαλισμένοι επιλέγουν να μην αναβάλουν την έξοδό τους. Όσοι έχουν ήδη θεμελιώσει ή βρίσκονται πολύ κοντά στη θεμελίωση συνταξιοδοτικού δικαιώματος επιδιώκουν να αποχωρήσουν όσο το δυνατόν νωρίτερα, προκειμένου να κατοχυρώσουν τα ισχύοντα όρια ηλικίας.
Πρόσθετο κίνητρο αποτελεί και η δυνατότητα απασχόλησης των συνταξιούχων χωρίς απώλεια της σύνταξης, η οποία επιτρέπει σε πολλούς να συνεχίσουν να εργάζονται, διατηρώντας παράλληλα το συνταξιοδοτικό τους εισόδημα.
