Αν επιχειρούσαμε έναν σύντομο απολογισμό, θα λέγαμε ότι ήταν μια ιδιαίτερα δημιουργική και εξωστρεφής περίοδος για το Λαογραφικό Ιστορικό Μουσείο Λάρισας
Συνέντευξη στον Λάμπρο Αναγνωστόπουλο
Σε μια εποχή όπου η πληροφορία είναι άμεσα διαθέσιμη μέσω του διαδικτύου, τα Μουσεία καλούνται να επαναπροσδιορίσουν τον ρόλο τους και να προσφέρουν στους επισκέπτες κάτι περισσότερο από γνώση. Το Λαογραφικό Ιστορικό Μουσείο Λάρισας – Γιώργος και Λένα Γουργιώτη αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους πολιτιστικούς φορείς της Θεσσαλίας, με έντονη επιστημονική, εκπαιδευτική και κοινωνική δραστηριότητα.
Η επιστημονική υπεύθυνη του Μουσείου, αρχαιολόγος – λαογράφος, κα Φανή Καλοκαιρινού, μιλά για τη σημασία της βιωματικής εμπειρίας στο μουσείο, τη σχέση των παιδιών και των νέων με τον λαϊκό πολιτισμό, τη διαρκή εξέλιξη της παράδοσης, τον απολογισμό των δράσεων της χρονιάς και τους στρατηγικούς στόχους του οργανισμού για το επόμενο διάστημα.
Αναλυτικά η συνέντευξη:
Ποιος είναι σήμερα ο ρόλος του Λαογραφικού Ιστορικού Μουσείου Λάρισας σε μια εποχή όπου η πληροφορία βρίσκεται εύκολα στο διαδίκτυο;
Το Λαογραφικό Ιστορικό Μουσείο Λάρισας – Γιώργος και Λένα Γουργιώτη (ΛΙΜΛ) αποτελεί έναν φορέα πολιτισμού με διακριτή επιστημονική ταυτότητα, που συνδυάζει την έρευνα, την εκπαίδευση και τη διαφύλαξη και ανάδειξη της πολιτιστικής κληρονομιάς της Θεσσαλίας.
Σε μια εποχή όπου η πληροφορία είναι άμεσα διαθέσιμη μέσω του διαδικτύου, ο ρόλος του μουσείου δεν περιορίζεται στην παροχή γνώσης. Αντίθετα, αυτό που προσφέρει είναι η αυθεντική μουσειακή εμπειρία και το βίωμα, στοιχεία που δεν μπορούν να υποκατασταθούν από μια οθόνη. Η άμεση επαφή με τα αντικείμενα, η αίσθηση του χώρου, η αφήγηση που αναπτύσσεται μέσα στην έκθεση και η συμμετοχή σε εκπαιδευτικές και επιστημονικές δράσεις δημιουργούν μια διαφορετική σχέση με την ιστορία και τον πολιτισμό.
Το ΛΙΜΛ λειτουργεί σήμερα ως ένας ζωντανός χώρος εμπειρίας, μάθησης και διαλόγου, καθώς δεν παρουσιάζει απλώς τεκμήρια του παρελθόντος, αλλά δίνει τη δυνατότητα στους επισκέπτες να συνδεθούν ουσιαστικά με τις ιστορίες, τις μνήμες και τις πρακτικές των ανθρώπων που τα δημιούργησαν και τα χρησιμοποίησαν. Μέσα από τις εκθέσεις, τα εκπαιδευτικά προγράμματα, τις περιοδικές δράσεις και τις συνεργασίες του, το Μουσείο επιδιώκει να μετατρέψει τη γνώση σε προσωπική εμπειρία και την πολιτιστική κληρονομιά σε ζωντανό βίωμα.
Πώς μπορεί ένα λαογραφικό μουσείο να προσελκύσει τα παιδιά και τους νέους;
Η προσέλκυση των παιδιών και των νέων αποτελεί σήμερα μία από τις σημαντικότερες προκλήσεις για τα μουσεία. Οι νέοι άνθρωποι ενδιαφέρονται για τον πολιτισμό όταν αυτός συνδέεται με τις εμπειρίες, τα ενδιαφέροντα και τα ερωτήματά τους. Γι’ αυτό και ένα σύγχρονο λαογραφικό μουσείο δεν αρκεί να παρουσιάζει αντικείμενα· χρειάζεται να αφηγείται ιστορίες, να δημιουργεί βιωματικές εμπειρίες και να δίνει ευκαιρίες ενεργού συμμετοχής.
Στο Λαογραφικό Ιστορικό Μουσείο Λάρισας επενδύουμε ιδιαίτερα στην εκπαιδευτική διάσταση του έργου μας, μέσα από προγράμματα, εργαστήρια, διαδραστικές πρακτικές και συνεργασίες με σχολεία και εκπαιδευτικούς. Στόχος μας είναι τα παιδιά να μην είναι απλοί θεατές, αλλά ενεργοί συμμετέχοντες που ανακαλύπτουν, πειραματίζονται και συνδέουν το παρελθόν με το παρόν.
Παράλληλα, σε ένα λαογραφικό μουσείο τα ψηφιακά μέσα και οι νέες τεχνολογίες μπορούν να λειτουργήσουν ως πολύτιμα εργαλεία για την ενίσχυση της μουσειακής εμπειρίας. Ψηφιακές εφαρμογές, διαδραστικές παρουσιάσεις, πολυμεσικές αφηγήσεις και καινοτόμες μορφές ερμηνείας των συλλογών συμβάλλουν ώστε η επίσκεψη να γίνεται πιο ελκυστική, συμμετοχική και προσαρμοσμένη στις ανάγκες των νεότερων γενεών. Οι τεχνολογίες αυτές δεν αντικαθιστούν το αυθεντικό αντικείμενο και τη βιωματική εμπειρία του μουσείου· αντίθετα, εμπλουτίζουν την αφήγηση, διευκολύνουν την κατανόηση και δημιουργούν νέους τρόπους αλληλεπίδρασης με την πολιτιστική κληρονομιά.
Κεντρική επιδίωξη του Μουσείου είναι η διαρκής ανανέωση του μουσειακού αφηγήματος, η αξιοποίηση των ψηφιακών τεχνολογιών και η ανάπτυξη νέων τρόπων προσέγγισης του κοινού, με έμφαση στους νέους και στη συμμετοχική εμπειρία των επισκεπτών. Παράλληλα, προωθείται η υλοποίηση περιοδικών εκθέσεων, εκπαιδευτικών προγραμμάτων και δράσεων για την άυλη πολιτιστική κληρονομιά, με ιδιαίτερη μέριμνα για την προσβασιμότητα και τη συμπερίληψη
Συχνά μιλάμε για «διάσωση της παράδοσης». Πιστεύετε ότι η παράδοση κινδυνεύει πραγματικά ή απλώς αλλάζει μορφές;
Πιστεύω ότι η παράδοση δεν είναι ένα στατικό σύνολο στοιχείων που παραμένει αναλλοίωτο στον χρόνο. Αντιθέτως, αποτελεί μια δυναμική διαδικασία που διαρκώς προσαρμόζεται, μετασχηματίζεται και επανανοηματοδοτείται ανάλογα με τις ανάγκες και τις συνθήκες κάθε εποχής. Υπό αυτή την έννοια, δεν θα έλεγα ότι η παράδοση κινδυνεύει να εξαφανιστεί· αλλάζει μορφές, εκφράζεται με νέους τρόπους και συχνά βρίσκει νέους φορείς και νέα πεδία έκφρασης.
Αυτό που ενδεχομένως κινδυνεύει είναι η ύπαρξη της γνώσης γύρω από την προέλευση, το νόημα και το πολιτισμικό πλαίσιο ορισμένων πρακτικών. Γι’ αυτό και ο ρόλος των μουσείων, της εκπαίδευσης και της επιστημονικής έρευνας είναι ιδιαίτερα σημαντικός: όχι για να «παγώσουν» την παράδοση σε μια ιδανική μορφή του παρελθόντος, αλλά για να καταγράψουν, να ερμηνεύσουν και να αναδείξουν τις συνέχειες και τις αλλαγές της.
Η ίδια η ιστορία του λαϊκού πολιτισμού μάς δείχνει ότι οι κοινότητες πάντοτε δανείζονταν, προσαρμόζονταν και δημιουργούσαν νέες πολιτισμικές εκφράσεις. Η παράδοση παραμένει ζωντανή ακριβώς επειδή έχει τη δυνατότητα να εξελίσσεται. Το ζητούμενο, επομένως, δεν είναι μόνο η διατήρησή της, αλλά η δημιουργική συνέχισή της μέσα στο παρόν και το μέλλον.
Κάνοντας έναν απολογισμό της χρονιάς, αν μπορούμε να το πούμε έτσι, μιας και βρισκόμαστε ήδη στο καλοκαίρι, τι θα λέγατε για τις δράσεις του Μουσείου;
Αν επιχειρούσαμε έναν σύντομο απολογισμό, θα λέγαμε ότι ήταν μια ιδιαίτερα δημιουργική και εξωστρεφής περίοδος για το Λαογραφικό Ιστορικό Μουσείο Λάρισας.
Υλοποιήσαμε εκπαιδευτικά προγράμματα για μαθητές όλων των βαθμίδων, για ειδικά σχολεία και ευάλωτες κοινωνικές ομάδες, περιοδικές εκθέσεις, επιστημονικές και πολιτιστικές εκδηλώσεις, ημερίδες, εργαστήρια και δράσεις που έφεραν στο προσκήνιο διαφορετικές όψεις της υλικής και άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς. Παράλληλα, ενισχύσαμε τις συνεργασίες μας με σχολεία, πανεπιστημιακά ιδρύματα, πολιτιστικούς φορείς και τοπικές κοινότητες, επιδιώκοντας να καταστήσουμε το Μουσείο έναν ανοιχτό χώρο διαλόγου και συμμετοχής.
Πράγματι, δώσαμε ιδιαίτερη έμφαση στην εξωστρέφεια, συμμετέχοντας επιπλέον σε επιστημονικές συναντήσεις, δίκτυα και πρωτοβουλίες που προωθούν τη σύγχρονη προσέγγιση της πολιτιστικής κληρονομιάς και αναδεικνύουν τον κοινωνικό ρόλο των μουσείων. Ταυτόχρονα, αξιοποιήσαμε τα ψηφιακά μέσα και τις νέες τεχνολογίες για να επικοινωνήσουμε το έργο μας σε ευρύτερα κοινά και να κάνουμε το πολιτιστικό μας αφήγημα πιο προσιτό και ελκυστικό.
Ενδεικτικά, θα μπορούσα να αναφέρω την περιοδική έκθεση «Τάματα, ελπίς ανυπόκριτος» από τη συλλογή της κ. Λόλας Νταϊφα, σε συνεργασία με την Ιερά Μητρόπολη Λαρίσης και Τυρνάβου, τις δύο ενότητες αφηγηματικού κεντήματος «Της λυγερής το φόρεμα, της νύφης το φουστάνι» και «Δίνοντας μορφή στη μνήμη», το παραδοσιακό νυχτέρι, το Εργαστήριο Προφορικής Ιστορίας με έθιμα του Δωδεκαημέρου, τις πρόσφατες δράσεις για τη Διεθνή Ημέρα Μουσείων με θέμα το πανηγύρι σε συνεργασία με το ΔΩΛ, την έκθεση «Πρωτοσέλιδα Πολέμου: Ο Τύπος του 1940» σε συνεργασία με την Περιφέρεια Θεσσαλίας, τις επιστημονικές συναντήσεις με θέμα τον λαϊκό πολιτισμό στο πλαίσιο του σεμιναρίου των ΤΕΦΑΑ του ΔΠΘ, τη συνεργασία με το Εργαστήριο Λαογραφίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας του ΔΠΘ για την αναβίωση της παραδοσιακής τυποβαφικής, τη συνεργασία μας με το Διαχρονικό Μουσείο Λάρισας στο πλαίσιο των Ευρωπαϊκών Ημερών Πολιτιστικής Κληρονομιάς με δράσεις σχετικές με το Αρχοντικό Σβαρτς στα Αμπελάκια, τη συμμετοχή του Μουσείου σε συνέδρια του ΥΠΠΟ, του CIOFF, πανεπιστημίων και ομόλογων φορέων, καθώς και τις επετειακές δράσεις για τα 50 χρόνια του Συλλόγου και του Μουσείου, με κορυφαία τη διάλεξη της κ. Μαρίας Ευθυμίου.
Και φυσικά πολλές άλλες εξίσου αξιόλογες εκδηλώσεις, δράσεις και συνεργασίες με τη συμμετοχή εκλεκτών προσκεκλημένων.
Όλα αυτά αποδεικνύουν την επιστημονική ταυτότητα του Μουσείου, που δεν περιορίζεται μόνο στη διαχείριση του παρελθόντος, αλλά συνομιλεί με το παρόν και αναζητά νέους τρόπους προσέγγισης του πολιτισμού. Η ανταπόκριση του κοινού, των εκπαιδευτικών, των μαθητών και των συνεργαζόμενων φορέων μάς δίνει κάθε φορά τη δύναμη να συνεχίσουμε με την ίδια δημιουργικότητα, κάνοντας καινούρια πράγματα. Ευχαριστούμε θερμά γι’ αυτό.
Ποια είναι τα επόμενα σχέδια και οι στόχοι του Μουσείου;
Τα επόμενα σχέδια και οι στρατηγικοί στόχοι του Λαογραφικού Ιστορικού Μουσείου Λάρισας εντάσσονται σε μια σταθερή και μακροπρόθεσμη κατεύθυνση, η οποία αποσκοπεί στην περαιτέρω ενίσχυση του ρόλου του ως σύγχρονου πολιτιστικού οργανισμού με ισχυρό επιστημονικό, εκπαιδευτικό, κοινωνικό και ερευνητικό αποτύπωμα.
Κεντρική επιδίωξη του Μουσείου είναι η διαρκής ανανέωση του μουσειακού αφηγήματος, η αξιοποίηση των ψηφιακών τεχνολογιών και η ανάπτυξη νέων τρόπων προσέγγισης του κοινού, με έμφαση στους νέους και στη συμμετοχική εμπειρία των επισκεπτών. Παράλληλα, προωθείται η υλοποίηση περιοδικών εκθέσεων, εκπαιδευτικών προγραμμάτων και δράσεων για την άυλη πολιτιστική κληρονομιά, με ιδιαίτερη μέριμνα για την προσβασιμότητα και τη συμπερίληψη.
Σημαντικός άξονας του σχεδιασμού αποτελεί επίσης η εξωστρέφεια, η ενίσχυση των συνεργασιών με εκπαιδευτικά ιδρύματα, πανεπιστήμια, πολιτιστικούς φορείς και τοπικές κοινότητες, καθώς και η διοργάνωση και η συμμετοχή σε επιστημονικές συναντήσεις, ημερίδες και συνέδρια στην Ελλάδα και το εξωτερικό. Μέσα από αυτές τις δράσεις, το Μουσείο θα συνεχίσει να αναδεικνύει τα αποτελέσματα της έρευνάς του και να λειτουργεί ως ζωντανός χώρος πολιτισμού, γνώσης, διαλόγου και δημιουργίας.
Η συγκεκριμένη κατεύθυνση διαμορφώνεται και υλοποιείται με τη διαρκή στήριξη και την ενεργό συμμετοχή του Προέδρου μας και Δημάρχου Λαρισαίων κ. Αθανάσιου Μαμάκου, καθώς και της Διοίκησης του Λαογραφικού Ιστορικού Μουσείου Λάρισας, οι οποίοι όχι μόνο υποστηρίζουν, αλλά συμμερίζονται ουσιαστικά και συνδιαμορφώνουν το όραμα για ένα μουσείο σύγχρονο, εξωστρεφές και βαθιά συνδεδεμένο με την κοινωνία.
Τους ευχαριστούμε θερμά για αυτό, όπως επίσης και το Υπουργείο Πολιτισμού, την Αντιδημαρχία Πολιτισμού και την Περιφέρεια Θεσσαλίας για τη χρηματοδότηση του φεστιβάλ «Ημέρες Λαογραφίας», που θα πραγματοποιηθεί τον ερχόμενο Σεπτέμβριο, καθώς και τον Ιδρυτικό Σύλλογο του Μουσείου για τη σταθερή συμβολή και υποστήριξή του.
