Της Εύας Μπουτζέτη – Πανίδου
Ζουν μερικές φορές περισσότερο από ποτέ, αλλά όχι πάντα καλύτερα. Πίσω από μια φαινομενικά «ήσυχη» καθημερινότητα, κρύβονται δυσκολίες, σιωπές και ανάγκες που συχνά αγνοούμε μέχρι να τις ζήσουμε εμείς οι ίδιοι.
Ξυπνάει νωρίς. Όχι γιατί θέλει. Αλλά γιατί ο ύπνος δεν τον κρατά πια. Σηκώνεται αργά. Το σώμα αντιστέκεται. Κάθε κίνηση θέλει χρόνο. Το σπίτι είναι ήσυχο. Πολύ ήσυχο. Ο καφές πρέπει να υπάρχει γιατί γίνεται συντροφιά. Και κάπου εκεί ξεκινά μια μέρα που για εμάς φαίνεται απλή αλλά για εκείνον είναι γεμάτη μικρές και αόρατες δυσκολίες. Και ίσως, αν σταματούσαμε και παρατηρούσαμε για λίγο θα βλέπαμε ότι δεν πρόκειται απλώς για «ηλικιωμένους», αλλά για ανθρώπους που συνεχίζουν να έχουν ανάγκη από παρουσία, ενδιαφέρον και αγάπη.
Οι μικρές μάχες του σώματος
Να περπατήσει. Να ισορροπήσει. Να ντυθεί. Κινήσεις που κάποτε ήταν αυτονόητες, τώρα απαιτούν προσπάθεια. Με την ηλικία, η μυϊκή δύναμη μειώνεται (σαρκοπενία), ενώ αυξάνεται ο κίνδυνος πτώσεων και λειτουργικής έκπτωσης. Κι όμως εμείς βλέπουμε μόνο ότι «καθυστερεί». Ίσως γιατί δεν έχουμε μάθει να κοιτάμε πιο βαθιά. Να στεκόμαστε. Να περιμένουμε. Να σεβόμαστε τον ρυθμό του άλλου.
Όταν δεν ακούμε και δεν καταλαβαίνουμε
Κάποιες φορές δεν απαντά. Όχι γιατί δεν θέλει. Αλλά γιατί δεν άκουσε. Η μειωμένη ακοή είναι μία από τις πιο συχνές προκλήσεις της τρίτης ηλικίας. Ο ηλικιωμένος συχνά διστάζει να ζητήσει επανάληψη. Αποσύρεται. Σιωπά. Κι εμείς, βιαστικά, λέμε: «δεν προσέχει». Εδώ χρειάζεται κάτι απλό αλλά πολύτιμο υπομονή, καθαρός λόγος, επαφή με το βλέμμα και κυρίως σεβασμός και αγάπη. Γιατί πίσω από τη σιωπή δεν υπάρχει αδιαφορία. Υπάρχει ανάγκη να τον πλησιάσουμε λίγο περισσότερο.
Όταν το σώμα δεν προλαβαίνει
Υπάρχουν στιγμές που δεν λέγονται εύκολα. Σε αρκετούς ηλικιωμένους, ιδιαίτερα σε περιπτώσεις υδροκεφάλου φυσιολογικής πίεσης εμφανίζεται έντονη και επιτακτική ακράτεια ούρων. Ο άνθρωπος νιώθει την ανάγκη. Προσπαθεί να φτάσει. Αλλά δεν προλαβαίνει. Δεν είναι αμέλεια. Είναι νευρολογική δυσλειτουργία.
Ο υδροκέφαλος φυσιολογικής πίεσης αποτελεί μια πάθηση της τρίτης ηλικίας και χαρακτηρίζεται από διαταραχή βάδισης, γνωστική έκπτωση και ακράτεια. Πίσω από αυτό, υπάρχει ντροπή, φόβος και σιωπή. Κι όμως εμείς δεν το βλέπουμε. Και ίσως, αντί να αποστρέφουμε το βλέμμα μας, να χρειάζεται απλώς να απλώσουμε το χέρι.
Η άνοια και η εύθραυστη μνήμη
Ξεχνάει. Επαναλαμβάνει. Μπερδεύεται. Η άνοια δεν είναι απλώς «γήρας». Είναι μια προοδευτική κατάσταση που επηρεάζει τη μνήμη, την κρίση και την καθημερινότητα. Κάθε επανάληψη δεν είναι εκνευρισμός. Είναι ανάγκη. Ανάγκη για κατανόηση. Ανάγκη για υπομονή. Ανάγκη για σεβασμό.
Η σιωπή της μοναξιάς
Το τηλέφωνο δεν χτυπά συχνά. Η ζωή γύρω του συνεχίζεται χωρίς εκείνον. Η μοναξιά αποτελεί σοβαρό παράγοντα κινδύνου για την υγεία. Δεν φαίνεται. Αλλά βαραίνει. Και καμιά φορά, αυτό που λείπει δεν είναι η φροντίδα είναι η παρουσία.
Τι δεν βλέπουμε
Δεν βλέπουμε:
• την προσπάθεια να σταθεί όρθιος
• τη δυσκολία να ακούσει
• την αγωνία να μη «ντροπιαστεί»
• τη σύγχυση της μνήμης
• τη σιωπή της μοναξιάς
Δεν βλέπουμε όμως και κάτι ακόμη, την ανάγκη του να ανήκει. Να μην είναι μόνος. Να μην είναι «απ’ έξω» από τη ζωή. Βλέπουμε μόνο την ηλικία. Και ξεχνάμε τον άνθρωπο.
Κλείνοντας – μια σκέψη για το μέλλον μας
Ζούμε περισσότερο. Και αυτό είναι ένα μεγάλο επίτευγμα της ιατρικής επιστήμης. Σήμερα όμως δεν μιλάμε μόνο για το προσδόκιμο ζωής, δηλαδή για το πόσα χρόνια ζούμε συνολικά. Μιλάμε και για το υγιές προσδόκιμο ζωής, δηλαδή για το πόσα από αυτά τα χρόνια, τα ζούμε με αυτονομία, λειτουργικότητα και αξιοπρέπεια. Γιατί δεν αρκεί να προσθέτουμε χρόνια στη ζωή. Χρειάζεται να προσθέτουμε υγιή χρόνια στη ζωή. Η ποιότητα ζωής στα γηρατειά δεν ξεκινά στα 70. Ξεκινά πολύ νωρίτερα. Ξεκινά με:
-
τη σωστή διατροφή
• τη σωματική άσκηση
• την πρόληψη
• τη φροντίδα της ψυχικής και νοητικής υγείας
• τη διατήρηση ουσιαστικών σχέσεων
Και κυρίως από το παράδειγμα που δίνουμε. Από το αν θα επιλέξουμε να νοιαστούμε. Όχι μόνο για τους δικούς μας ανθρώπους, αλλά για κάθε ηλικιωμένο που βρίσκεται δίπλα μας. Με σεβασμό. Χωρίς ειρωνεία. Με αγάπη. Γιατί η αγάπη δεν κοστίζει. Κι όμως, είναι αυτό που λείπει περισσότερο. Ας τη δώσουμε απλόχερα. Ας φέρουμε τους ηλικιωμένους πιο κοντά στη ζωή μας. Ας φέρουμε τα εγγόνια κοντά στους παππούδες και τις γιαγιάδες εκεί όπου γεννιέται ο σεβασμός και η συνέχεια.
Ας μάθουμε στα παιδιά μας να αγαπούν με πράξεις. Να επισκέπτονται τους παππούδες και τις γιαγιάδες. Να μιλούν, να ακούν, να συνδέονται. Ας ενθαρρύνουμε και τους ίδιους τους ηλικιωμένους να διατηρούν σχέσεις, να συμμετέχουν, να ζουν. Και όσο το επιτρέπει η υγεία τους, ας τους παίρνουμε μαζί μας σε μια βόλτα, σε μια εκδρομή, σε μια στιγμή ζωής. Γιατί αυτές οι στιγμές δεν είναι απλές. Είναι μνήμη. Είναι αγάπη. Είναι αξιοπρέπεια. Και όλα αυτά είναι μάθημα. Μάθημα για τα παιδιά μας. Γιατί τα παιδιά δεν ακούν μόνο. Βλέπουν. Μαθαίνουν. Αντιγράφουν.
Και να μην ξεχνάμε, θα έρθει και η δική μας σειρά.
Αν θέλουμε τα παιδιά μας να έχουν υγιή γηρατειά, οφείλουμε να τους μεταλαμπαδεύσουμε από σήμερα έναν τρόπο ζωής που σέβεται τον άνθρωπο. Γιατί τα υγιή γηρατειά δεν είναι μόνο θέμα τύχης. Είναι αποτέλεσμα επιλογών. Και ίσως αν μάθουμε να βλέπουμε πραγματικά τους ηλικιωμένους σήμερα, να τους δώσουμε τον χρόνο, τον σεβασμό και την αγάπη που αξίζουν, τότε αύριο δεν θα φοβόμαστε τα γηρατειά. Θα τα περιμένουμε με αξιοπρέπεια.
