Του Κωνσταντίνου Κοντοκώστα
Το 2025 συμπληρώθηκαν δέκα χρόνια λειτουργίας του προγράμματος Προαγωγής Αυτοβοήθειας Λάρισας. Στην πορεία αυτών των ετών εξυπηρετήθηκαν εκατοντάδες συμπολίτες μας με προβλήματα εξαρτήσεων και οι οικογένειές τους, ενδεικτικό σύμφωνα με τον κ. Σωτήρη Λαϊνά της απήχησης του προγράμματος στη Λάρισα.
Το Πρόγραμμα Προαγωγής Αυτοβοήθειας είναι πρόγραμμα του Τμήματος Ψυχολογίας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης (Α.Π.Θ.), το οποίο χρηματοδοτείται από το Υπουργείο Υγείας και υλοποιείται με τη συνεργασία του ΕΟΠΑΕ (Εθνικός Οργανισμός Πρόληψης & Αντιμετώπισης των Εξαρτήσεων). Από το 2001 λειτουργεί
στη Θεσσαλονίκη, από το 2013 στα Χανιά και στη Λάρισα από το 2015. Επιστημονικός υπεύθυνος του προγράμματος είναι ο Φοίβος Ζαφειρίδης, ψυχίατρος, τ. Αναπληρωτής Καθηγητής Ψυχολογίας των Εξαρτήσεων του τμήματος Ψυχολογίας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης.
Στη Λάρισα ο κ. Λαϊνάς, Ψυχολόγος, Δρ. Ψυχολογίας, είναι ο αναπληρωτής υπεύθυνος Προγραμμάτων Προαγωγής Αυτοβοήθειας.
«Το πρόγραμμα στη Λάρισα ήρθε και κάλυψε ένα κενό με την έννοια ότι όταν ξεκινήσαμε ήταν το μόνο ανοιχτό πρόγραμμα μη διαμονής για ανθρώπους που είχαν προβλήματα εξάρτησης είτε από παράνομες ουσίες όπως ναρκωτικά, είτε από νόμιμες όπως αλκοόλ. Σταδιακά αναπτύξαμε πάρα πολλές δράσεις για συμπεριφορικές εξαρτήσεις και κυρίως τον τζόγο. Νομίζω ότι το πρόγραμμα επειδή ήταν αρκετά ευέλικτο και έφερνε μια καινούργια πρόταση ήρθε και κούμπωσε σε ανάγκες συμπολιτών μας παραλληλα με τα πολύ καλά προγράμματα που υπήρχαν στην πόλη» αναφέρει στη larissanet ο κ. Λαϊνάς.
Το Πρόγραμμα Προαγωγής Αυτοβοήθειας θέτει στο επίκεντρο της δράσης την ιδέα της αυτοβοήθειας/αλληλοβοήθειας στην αντιμετώπιση της εξάρτησης και άλλων ψυχοκοινωνικών προβλημάτων και προβλημάτων υγείας. Τα επιμέρους προγράμματα ανήκουν στο δίκτυο των «στεγνών» προγραμμάτων του ΕΟΠΑΕ συμπληρώνοντας το φάσμα των προτεινόμενων προτάσεων απεξάρτησης της χώρας.
Όπως μας εξηγεί ο κ. Λαϊνάς το πρόγραμμα απευθύνεται σε ενήλικες για τους οποίους τα τελευταία χρόνια έχει διαφοροποιηθεί το προφίλ τους δηλαδή πέρα από τα ναρκωτικά έρχονται περιπτώσεις ανθρώπων με πρόβλημα εθισμού με το αλκοόλ και τα τυχερά παιχνίδια (τζόγο).
Σύμφωνα με τον τελευταίο απολογισμό έργου, το Πρόγραμμα Προαγωγής Αυτοβοήθειας Λάρισας έχει εξυπηρετήσει κατά τα δέκα χρόνια λειτουργίας του συνολικά 780 ανθρώπους (διαφορετικά άτομα) με πρόβλημα εξάρτησης και 675 μέλη (διαφορετικά άτομα) του συγγενικού και φιλικού περιβάλλοντός τους από ολόκληρη την Περιφέρεια Θεσσαλίας, η οποία αποτελεί την περιοχή εμβέλειάς του.
Kατά το 2025 το πρόγραμμα παρείχε υπηρεσίες ψυχοκοινωνικής υποστήριξης και εκπαίδευσης/ενημέρωσης σε 176 και 104 ανθρώπους αντίστοιχα. Αναλυτικότερα, το πρόγραμμα παρείχε υποστήριξη σε: 85 ανθρώπους με πρόβλημα εξάρτησης από παράνομες και νόμιμες ψυχοτρόπες ουσίες και συμπεριφορικές εξαρτήσεις στους οποίους παρασχέθηκαν συστηματικές υπηρεσίες ψυχοκοινωνικής υποστήριξης εκ των οποίων οι 63 ήταν νέες προσελεύσεις. 91 μέλη οικογενειών, σύντροφοι ή φίλοι ανθρώπων με πρόβλημα εξάρτησης εκ των οποίων οι 73 ήταν νέες προσελεύσεις. 104 άτομα που συμμετείχαν σε δράσεις εκπαίδευσης για το φαινόμενο της εξάρτησης (15 πολίτες σε σεμινάριο γενικού πληθυσμού, 28 γονείς/συγγενείς ανθρώπων με πρόβλημα εξάρτησης, 43 εκπαιδευόμενοι του ΚΕΔΙΒΙΜ ΑΠΘ, 18 εκπαιδευτικοί/γονείς της Β’ Λυκείου ΓΕΛ Νίκαιας).
Η ουσία προτίμησης του συνόλου των μελών που προσήλθαν στο πρόγραμμα κατά το 2025 ήταν οι παράνομες ουσίες (42), τα τυχερά παιχνίδια (22) και το αλκοόλ (18). Η ουσία προτίμησης των νέων προσερχομένων μελών κατά το 2025 ήταν οι παράνομες ουσίες (29), τα τυχερά παιχνίδια(16) και το αλκοόλ (16). Από τα παραπάνω στοιχεία προκύπτει η επισήμανση του κ. Λαϊνά ότι το αλκοόλ και ο τζόγος κερδίζουν έδαφος έναντι των κλασσικών ναρκωτικών.
Οι άνδρες που προσήλθαν στο πρόγραμμα κατά το 2025 ήταν 72 και οι γυναίκες 13. Η μεγαλύτερη ηλικιακή ομάδα ανήκει στο γκρουπ 36-50 (49) και το 25-35(19) ενώ το μεγαλύτερο εκπαιδευτικό επίπεδο των προσερχομένων μελών είναι το Λύκειο (46) ακολουθούμενο από το ΑΕΙ-ΤΕΙ (20).
Ο κ. Λαϊνάς επισημαίνει πως καθώς το πρόγραμμα είναι δημόσιο όλες οι δράσεις είναι δωρεάν και λειτουργεί πρωί-απόγευμα για να εξυπηρετούνται και οι άνθρωποι που δουλεύουν πρωί. Επισημαίνει ακόμα πως διαφοροποίηση υπάρχει τα τελευταία χρόνια και στο προφίλ των ανθρώπων που αναζητούν βοήθεια στο πρόγραμμά καθώς είναι “λειτουργικοί” δηλαδή δεν αντιμετωπίζουν σοβαρά προβλήματα στην καθημερινότητα τους.
Για την συμμετοχή των οικογενειών ο κ. Λαϊνάς μας αναφέρει: «Είναι πολύ συγκινητικό το πως η αλληλοβοήθεια μεταξύ των ανθρώπων με την δική μας στήριξη και των ψυχολόγων μπορεί να λειτουργήσει. Οι άνθρωποι παίρνουν ελπίδα, βλέπουν μια προοπτική εκεί που δεν έβλεπαν, μαθαίνουν ο ένας από τον άλλον και με τη βοήθεια την δικιά μας βρίσκουν τρόπους αντιμετώπισης των δύσκολων καταστάσεων. Δουλεύουμε πολύ με οικογένειες τόσο με γονείς αλλά και με συντρόφους πλέον γιατί όσο περνούν τα χρόνια έρχονται και άνθρωποι που έχουν τις δικές τους οικογένειες».
Πλέον το Πρόγραμμα στη Λάρισα διανύει τον ενδέκατο χρόνο με μια σημαντική παρέμβαση φέτος από την Περιφέρεια Θεσσαλίας η οποία στις αρχές Μαΐου ανακοίνωσε ένα διετές πρόγραμμα δράσεων προαγωγής αυτοβοήθειας και αλληλοβοήθειας, συνολικού προϋπολογισμού 200.000 ευρώ σε συνεργασία με το ΑΠΘ. Σύμφωνα με τον κ. Ζαφειρίδη, η καινοτομία του νέου προγράμματος έγκειται στο γεγονός ότι απευθύνεται και σε ανθρώπους με σοβαρά προβλήματα εθιστικών συμπεριφορών που, ωστόσο, διατηρούν σε σημαντικό βαθμό λειτουργικότητα στην προσωπική, οικογενειακή και επαγγελματική τους ζωή – μια πληθυσμιακή ομάδα που συχνά δεν καλύπτεται επαρκώς από τις υφιστάμενες παραδοσιακές δομές απεξάρτησης.
«Είναι ένα πρόγραμμα που ειδικά στη Λάρισα έχει “ριζώσει”. Η πόλη μας αγκάλιασε, δεν υπάρχει ρατσισμός, οι άνθρωποι έρχονται εύκολα, η πληροφορία επικοινωνείται εύκολα» αναφέρει κλείνοντας ο κ. Λαϊνάς προσθέτοντας πως το 2015 η Λάρισα ήταν έτοιμη να υποδεχτεί εκείνη την εποχή μια νέα πρόταση απεξάρτησης και σήμερα συνεχίζει να στηρίζει το πρόγραμμα.
