«Το διεθνές τοπίο είναι σήμερα πολύ πιο ασταθές από οποιαδήποτε άλλη φάση μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο. Ζούμε πλέον σε έναν πολυπολικό κόσμο που γίνεται ολοένα και πιο απρόβλεπτος, ασταθής και αβέβαιος», είπε ο Κώστας Καραμανλής
Με αναφορές στις ελληνοκινεζικές σχέσεις, τη στρατηγική επιλογή της συνεργασίας με την Κίνα και την επένδυση της COSCO στον Πειραιά, αλλά και με ιδιαίτερα αιχμηρές επισημάνσεις για τις σημερινές γεωπολιτικές εξελίξεις, την Τουρκία και τη στάση της Δύσης, μίλησε ο πρώην πρωθυπουργός, Κώστας Καραμανλής, στο πρόγραμμα Executive Master in Business Administration του Πανεπιστημίου Tsinghua.
Παράλληλα, όμως, έστειλε σαφή πολιτικά μηνύματα για το σημερινό διεθνές περιβάλλον, κάνοντας λόγο για έναν ολοένα πιο «απρόβλεπτο, ασταθή και αβέβαιο» πολυπολικό κόσμο και ασκώντας κριτική στη Δύση για την εφαρμογή «δύο μέτρων και δύο σταθμών», με ειδική αναφορά στην Τουρκία και την Κύπρο.
«Η Τουρκία προβάλλει αναθεωρητικές αξιώσεις έναντι της Ελλάδας, εξαπολύει διαρκώς απειλές πολέμου, καταφεύγει συχνά στη βία για την προώθηση των φιλοδοξιών της και κατέχει παράνομα τμήμα της Κύπρου, εντούτοις η Άγκυρα εξακολουθεί να θεωρείται πολύτιμος εταίρος και σύμμαχος από τα περισσότερα άλλα δυτικά κράτη», είπε μεταξύ άλλων ο Κώστας Καραμανλής.
Αναλυτικά η ομιλία του Κώστα Καραμανλή:
«Αξιότιμε Πρέσβη,
Αξιότιμε Κοσμήτορα,
Κυρίες και Κύριοι,
Με μεγάλη χαρά σας καλωσορίζω στην Ελλάδα και σε αυτό το εκπαιδευτικό ταξίδι που ξεκινάτε σήμερα. Πιστεύω ότι αυτή η εμπειρία θα αποβεί εξαιρετικά ωφέλιμη για όλους σας, καθώς η Ελλάδα αποτελεί ένα αξιοσημείωτο παράδειγμα εποικοδομητικής συνεργασίας μεταξύ ευρωπαϊκών χωρών και Κίνας, ανοίγοντας παράλληλα τον δρόμο για συνεργασία και με άλλες ασιατικές χώρες. Σήμερα, η Ελλάδα αποτελεί μια σημαντική πύλη που συνδέει την Κίνα, την ευρύτερη περιοχή της Μεσογείου και την Ευρώπη. Λειτουργεί ως κόμβος για πολλαπλές υφιστάμενες και μελλοντικές επιχειρηματικές διασυνδέσεις – μεταξύ των οποίων η ναυτιλία, η ενέργεια και οι επικοινωνίες – και προσφέρει ακόμη μεγαλύτερες επενδυτικές ευκαιρίες. Βρισκόμενη σε ένα κρίσιμο σταυροδρόμι, η Ελλάδα προσφέρει μια εικόνα για το πώς οι τρέχουσες γεωπολιτικές εξελίξεις διαμορφώνουν τους παγκόσμιους επιχειρηματικούς μετασχηματισμούς και υπαγορεύουν περισσότερο συνεργασία παρά ανταγωνισμό. Σε αυτό το πλαίσιο, οι διαπολιτισμικές σχέσεις και η ηγεσία προς αυτή την κατεύθυνση αποτελούν πολύτιμο εργαλείο για μια πιο καρποφόρα συνεργασία. Υπό αυτό το πρίσμα, θεωρώ ότι τα εκπαιδευτικά ταξίδια, όπως το δικό σας, είναι εξαιρετικά σημαντικά για την αμοιβαία κατανόηση και τη διερεύνηση ευκαιριών. Θα ήθελα να συγχαρώ το Πανεπιστήμιο Tsinghua για τη σταθερή προώθηση τέτοιων πρωτοβουλιών. Και θα ήθελα, επίσης, να ευχαριστήσω τον Πρέσβη Fang Qiu – ο οποίος έχει γίνει πλέον προσωπικός μου φίλος – για τις ακούραστες προσπάθειές του να προωθήσει τη φιλία και τη συνεργασία μεταξύ Κίνας και Ελλάδας και να διερευνήσει νέες ευκαιρίες.
Πριν από 20 χρόνια, η Ελλάδα και η Κίνα εγκαινιάσαμε μια αξιοσημείωτη εποχή στις διμερείς μας σχέσεις. Η Στρατηγική Εταιρική Σχέση που υπογράψαμε το 2006 υπογράμμισε την κοινή μας πεποίθηση ότι οι δύο χώρες μας που μοιράζονται έναν αμοιβαίο σεβασμό για τους αρχαίους πολιτισμούς τους, μπορούσαν να κοιτάξουν στο μέλλον μέσα από το πρίσμα της γεφύρωσης των ηπείρων μας και της προώθησης της συνεργασίας. Μέχρι τότε, οι πολιτικές επαφές ήταν σποραδικές και οι οικονομικοί δεσμοί πολύ περιορισμένοι. Αναρωτιέται κανείς τι πυροδότησε αυτή τη σχέση ανάμεσα σε δύο χώρες τόσο απομακρυσμένες, τόσο άνισες όσον αφορά το μέγεθος, τον πληθυσμό, την οικονομία και τις στρατηγικές προκλήσεις. Και τι οδήγησε αυτή τη σχέση να αναπτυχθεί σε τόσο σύντομο χρονικό διάστημα. Η απάντηση είναι ότι συνέπεσαν δύο παράγοντες: οι περιστάσεις και το στρατηγικό όραμα.
Οι περιστάσεις αφορούσαν μια συγκυρία που έδωσε την ώθηση, ώστε η Ελλάδα και η Κίνα να έρθουν πιο κοντά και να διερευνήσουν κοινές προοπτικές. Η μετάβαση από τους Ολυμπιακούς Αγώνες της Αθήνας το 2004 σε εκείνους του Πεκίνου το 2008 προσέφερε μια μοναδική ευκαιρία συνεργασίας σε ένα ζήτημα που έχαιρε σεβασμού και εκτίμησης και από τους δύο λαούς: τον αρχαίο χαρακτήρα των πολιτισμών μας. Η Ελλάδα αναγνώρισε αυτό το παράθυρο ευκαιρίας για μια αρχική διμερή προσέγγιση, παρέχοντας στην Κίνα την τεχνική υποστήριξη και την τεχνογνωσία που είχε αποκτήσει κατά τη διοργάνωση των δικών της Αγώνων του 2004. Το 2005, οι δύο πλευρές συγκρότησαν μια Κοινή Επιτροπή Συνεργασίας για τους Ολυμπιακούς Αγώνες. Επιπλέον, υπεγράφησαν συμφωνίες στους τομείς της ασφάλειας και της τεχνολογίας. Στο πλαίσιο αυτής της συνεργασίας, αναπτύχθηκε μια δυναμική μέσα από επαφές, επισκέψεις και ένα κοινό έδαφος, πάνω στο οποίο οι δύο χώρες μπορούσαν να συνδεθούν και να συνεργαστούν.
Σε αυτό το πλαίσιο, και οι δύο χώρες αξιοποίησαν την ευκαιρία, η καθεμία για τους δικούς της λόγους. Και εδώ υπεισέρχεται το στρατηγικό όραμα. Η οικονομική ανάπτυξη της Κίνας και η πρόθεσή της να επεκτείνει την οικονομική της επιρροή πέρα από τα σύνορά της την οδήγησαν να θεωρήσει την Ελλάδα ως μια κατάλληλη πύλη εισόδου προς τις ευρωπαϊκές αγορές. Η προοπτική αυτή συνάντησε τις στρατηγικές προτεραιότητες της κυβέρνησής μου – που εξελέγη το 2004 – οι οποίες εστίαζαν σε μια πιο πολυδιάστατη προσέγγιση της εξωτερικής πολιτικής, πέρα από τις παραδοσιακές μας συμμαχίες. Η πολιτική αυτή έδινε έμφαση στην οικονομική διπλωματία και φιλοδοξούσε να καταστεί η Ελλάδα στρατηγικός κόμβος στην ευρύτερη περιοχή.
Με αυτό το σκεπτικό, όσον αφορά την Κίνα, εστιάσαμε κατά κύριο λόγο στη ναυτιλία, το εμπόριο και τον τουρισμό. Η δυναμική ναυτιλιακή βιομηχανία της Ελλάδας αποτελούσε ένα μεγάλο στρατηγικό πλεονέκτημα, γύρω από το οποίο μπορούσαν να συναντηθούν τα κύρια συμφέροντα και οι προτεραιότητες των δύο χωρών. Η προοπτική αυτή ενισχύθηκε από την ετοιμότητα της κυβέρνησής μου να προχωρήσει στην ιδιωτικοποίηση σημαντικών λιμένων. Από την άλλη πλευρά, οι ελληνικές εξαγωγές, ιδίως εκείνες ποιοτικών αγροτικών προϊόντων, όπως το ελαιόλαδο και το κρασί, αποτέλεσαν κεντρικό άξονα της οικονομικής διπλωματίας που ασκήσαμε. Όσον αφορά τον τουριστικό τομέα, τη «βαριά βιομηχανία» της Ελλάδας, όπως συνηθίζεται να λέγεται, εντοπίσαμε μια τεράστια ευκαιρία στην αναμενόμενη αυξητική τάση του κινεζικού τουριστικού ρεύματος. Έκτοτε, υπήρξε αξιοσημείωτη ανάπτυξη στις πολιτικές επαφές – πολλές εκ των οποίων σε ανώτατο επίπεδο – καθώς και στις οικονομικές και πολιτιστικές σχέσεις μεταξύ των δύο χωρών. Το συμβατικό πλαίσιο μεταξύ μας εμπλουτιζόταν επίσης διαρκώς και περιελάμβανε συμφωνίες συνεργασίας στους τομείς της οικονομίας, του εμπορίου, της επιστήμης, της τεχνολογίας, καθώς και στους κοινωνικούς και πολιτιστικούς τομείς.
Ωστόσο, το ορόσημο στις διμερείς συμβατικές μας σχέσεις ήταν η υπογραφή της Ολοκληρωμένης Στρατηγικής Εταιρικής Σχέσης, το 2006, από εμένα και τον Πρωθυπουργό Wen Jiabao, κατά τη διάρκεια της επίσημης επίσκεψής μας στην Κίνα. Κατέστη σαφές, ακόμη και σε προσωπικό επίπεδο, ότι το σύνολο των εκπροσώπων της κινεζικής ηγεσίας ενθάρρυνε θερμά και επεσήμαινε τις προοπτικές αυτής της άνευ προηγουμένου ώθησης στις διμερείς σχέσεις. Ομοίως εντυπωσιαστήκαμε από την πρακτική προσέγγιση που είχαν όλοι για την επίτευξη απτών αποτελεσμάτων αντί για τις συχνά θεωρητικές συζητήσεις σε τέτοιες επισκέψεις. Έτσι, η Ολοκληρωμένη Στρατηγική Εταιρική Σχέση που υπογράψαμε τότε προέβλεπε, μεταξύ άλλων, ότι, δεδομένης της μοναδικής σημασίας της ναυτιλίας και της ναυπηγικής στις διμερείς οικονομικές και εμπορικές σχέσεις, οι δύο χώρες θα ενθάρρυναν τη συνεργασία μεταξύ των λιμένων και των ναυτιλιακών επιχειρήσεων μας. Θα βοηθούσαμε επίσης από κοινού στην υλοποίηση άμεσων πλωτών και διαμετακομιστικών μεταφορών μέσω των εκατέρωθεν λιμένων προς γειτονικές χώρες και περιοχές. Στόχος ήταν να καταστεί η Ελλάδα κύρια πύλη εισόδου κινεζικών προϊόντων στις αγορές των Βαλκανίων και της Ευρώπης, ενδεχομένως να συναρμολογούνταν αυτά τα προϊόντα, πριν φτάσουν στις αγορές, σε εργοστάσια που θα δημιουργούνταν στην Ελλάδα και να μεταφερόντουσαν κινεζικά προϊόντα στις διεθνείς αγορές με ελληνικά πλοία. Αυτή η πρόβλεψη ήταν ο πρόδρομος της ναυαρχίδας των εξελισσόμενων διμερών σινο-ελληνικών σχέσεων: της συνεργασίας στη ναυτιλία.
Κυρίες και Κύριοι,
Η ναυτιλία είναι ο ακρογωνιαίος λίθος των σινο-ελληνικών σχέσεων και ένας κύριος παράγοντας που έστρεψε την κινεζική προσοχή στην Ελλάδα. Η σχέση μεταξύ της ελληνικής ναυτιλίας και της κινεζικής οικονομίας αποτελεί μια από τις ισχυρότερες στρατηγικές συνεργασίες στο παγκόσμιο εμπόριο. Όπως πιθανώς γνωρίζετε, ο ελληνόκτητος εμπορικός στόλος είναι ο μεγαλύτερος στον κόσμο, αντιπροσωπεύοντας περίπου το ένα πέμπτο της συνολικής χωρητικότητας του κόσμου και σχεδόν το 60% της συνολικής χωρητικότητας της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Κατατάσσεται επίσης στην κορυφή των παραγγελιών πλοίων, εδώ και πολλά χρόνια. Οι Έλληνες πλοιοκτήτες εντόπισαν πολύ γρήγορα τότε την ευκαιρία που προερχόταν από την αυξανόμενη, με εξαγωγικό προσανατολισμό ανάπτυξη της Κίνας και που προσέφερε η κινεζική ναυπηγική βιομηχανία. Οι ελληνικές ναυτιλιακές εταιρείες μεταφέρουν περισσότερο από το 60% των εισαγωγών αργού πετρελαίου της Κίνας. Και τα ελληνικά πλοία μεταφέρουν περίπου το 50% των συνολικών παγκόσμιων εξαγωγών και αγαθών της Κίνας. Συνολικά, η Κίνα βασίζεται στην ελληνική ναυτιλία για την ενεργειακή της ασφάλεια και τη μεταφορά των αγαθών της. Ταυτόχρονα, από το 2000 έως σήμερα, οι Έλληνες πλοιοκτήτες έχουν παραγγείλει και κατασκευάσει περισσότερα από 1.000 πλοία σε κινεζικά ναυπηγεία. Ως εκ τούτου, οι Έλληνες πλοιοκτήτες είναι οι σημαντικότεροι πελάτες των κινεζικών ναυπηγείων.
Επιπλέον όλων αυτών, η επένδυση που πραγματοποίησε η COSCO στο λιμάνι του Πειραιά, το 2008, αποτέλεσε το επιστέγασμα αυτής της σχέσης, υπογραμμίζοντας τον στρατηγικό της χαρακτήρα. Κατά τη διάρκεια της επίσημης επίσκεψής μας στην Κίνα, το 2006, κανονίστηκε συνάντηση με τον πρόεδρο της COSCO, Πλοίαρχο Wei Jiafu. Το κύριο θέμα ήταν οι λιμενικές επενδύσεις, καθώς αυτό ήταν προφανώς κοινό μας μέλημα. Οι διαπραγματεύσεις για το λιμάνι του Πειραιά μπήκαν σε τροχιά. Ο Πλοίαρχος Wei είναι ένας πολύ πρακτικός και προσανατολισμένος προς στο αποτέλεσμα άνθρωπος. Την πρώτη συνάντηση ακολούθησε μια δεύτερη στην Αθήνα, την ίδια χρονιά, καταδεικνύοντας την αποφασιστικότητα και το σαφές στρατηγικό όραμα και των δύο πλευρών. Η ευκαιρία δόθηκε με τη βάπτιση του «Cosco Hellas», ενός μεγάλου ελληνόκτητου πλοίου μεταφοράς εμπορευματοκιβωτίων που κατασκευάστηκε στην Κίνα και ναυλώθηκε από την COSCO. Προσωπικά, απευθύνθηκα στους συμμετέχοντες στην εκδήλωση και επιβεβαίωσα την πρόθεση της ελληνικής κυβέρνησης να υποστηρίζει σταθερά μια αμοιβαία επωφελή συνεργασία μεταξύ των δύο ναυτιλιακών κοινοτήτων. Εκείνη την εποχή, τα πλοία της COSCO άρχισαν να προσεγγίζουν τα λιμάνια του Πειραιά και της Θεσσαλονίκης. Έτσι, ήδη το 2008, κατά τη διάρκεια της επίσημης επίσκεψης του Προέδρου Hu Jintao στην Αθήνα, υπογράφηκε η συμφωνία με την COSCO, βάσει της οποίας η εταιρεία ανέλαβε τη λειτουργία και διαχείριση δύο τερματικών σταθμών εμπορευματοκιβωτίων στο κύριο λιμάνι της Ελλάδας, τον Πειραιά. Κάθε διαπραγμάτευση είναι μια απαιτητική διαδικασία, αλλά πρέπει να πω ότι η πρακτική προσέγγιση, η ταχύτητα δράσης και η αποτελεσματικότητα της COSCO ήταν εντυπωσιακές.
Δεν είναι μυστικό ότι η συμφωνία προκάλεσε σκεπτικισμό μεταξύ των εταίρων μας εντός των γεωπολιτικών σχηματισμών στους οποίους συμμετέχει η Ελλάδα. Αλλά, πρέπει επίσης να σημειώσουμε ότι, εκείνη την εποχή, κανένας άλλος αξιόπιστος διεθνής παράγοντας δεν είχε εκφράσει ενδιαφέρον για το λιμάνι του Πειραιά. Και το γεγονός ότι σήμερα υπάρχει ενδιαφέρον και έντονη δραστηριότητα από το εξωτερικό προς την κατεύθυνση της δημιουργίας ανταγωνιστικών λιμενικών εγκαταστάσεων είναι η καλύτερη απόδειξη της επιτυχίας εκείνης της στρατηγικής επιλογής. Χρόνια αργότερα, έγινε γνωστό ότι η ετοιμότητα της Ελλάδας να βάλει τον Πειραιά στον χάρτη πρώτο θεωρήθηκε χαμένη ευκαιρία από άλλες γειτονικές ευρωπαϊκές χώρες. Και επιτρέψτε μου σε αυτό το σημείο να εκφράσω την ικανοποίησή μου που η Ελλάδα ήταν πρωτοπόρος στις προσπάθειες για στενότερη συνεργασία μεταξύ ευρωπαϊκών χωρών και Κίνας.
Σήμερα, το λιμάνι του Πειραιά είναι ένα από τα πενήντα μεγάλα λιμάνια εμπορευματοκιβωτίων παγκοσμίως. Στην πραγματικότητα, κατατάσσεται περίπου στην 25η θέση παγκοσμίως, έχοντας σημειώσει τεράστια άνοδο την τελευταία δεκαετία. Είναι επίσης ένα από τα πέντε μεγαλύτερα λιμάνια της Μεσογείου. Λειτουργεί ως λιμάνι διαμετακόμισης για τη ναυτιλία προς την Ευρώπη, τη Μαύρη Θάλασσα, τη Μεσόγειο Θάλασσα, την Ασία και την Αφρική. Επιπλέον, η COSCO προωθεί ένα ευρύτερο αναπτυξιακό σχέδιο με μεγάλες δυνατότητες για ευρύτερους ελληνικούς παραγωγικούς τομείς. Επεκτείνει την αλυσίδα αξίας του λιμανιού δημιουργώντας κέντρα logistics για προϊόντα στο τελικό στάδιο της παραγωγής τους, προκειμένου να κυκλοφορήσουν στις αγορές από εκεί. Ένα τέτοιο εξαιρετικό παράδειγμα είναι οι στρατηγικές συνεργασίες της με την Huawei και την Hewlett Packard, βάσει των οποίων ο Σταθμός Εμπορευματοκιβωτίων Πειραιά της COSCO λειτουργεί ως ο κύριος κόμβος logistics και διανομής για τα προϊόντα και των δύο εταιρειών που διακινούνται στην Ευρώπη, τη Βόρεια Αφρική και τη Μέση Ανατολή. Μέσω αυτών των συνεργασιών, η COSCO μετέτρεψε με επιτυχία το Λιμάνι του Πειραιά στη «νότια πύλη» για τα ηλεκτρονικά και τηλεπικοινωνιακά εμπορεύματα που εισέρχονται στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Συνδυάζοντας τις θαλάσσιες μεταφορές με απευθείας σιδηροδρομικές εμπορευματικές συνδέσεις προς την ηπειρωτική Ευρώπη, οι πολυεθνικές εταιρείες εξοικονομούν σημαντικό χρόνο σε σύγκριση με τις παραδοσιακές βόρειες ναυτιλιακές διαδρομές, όπως το Ρότερνταμ ή η Αμβέρσα. Πρόσφατα, η COSCO τροποποίησε επίσης το καταστατικό της για να επιτρέψει επενδύσεις σε logistics και υποδομές πέρα από τα γεωγραφικά όρια του Πειραιά, αναζωπυρώνοντας το ενδιαφέρον για ευρύτερες επενδύσεις στη Δυτική Αττική. Η ναυπηγική βιομηχανία της Ελλάδας επωφελείται επίσης, επειδή η COSCO έχει αναζωογονήσει τις σχετικές υποδομές στον Πειραιά.
Σε άλλους τομείς, υπάρχει ακόμη πολύς χώρος για βελτίωση, εφόσον υπάρχει ακόμα πολιτική βούληση και από τις δύο πλευρές.
Η πρόσβαση ελληνικών γεωργικών προϊόντων στις κινεζικές αγορές έχει ιδιαίτερη σημασία για την Ελλάδα και οι δύο κυβερνήσεις έχουν διαπραγματευτεί ενεργά για την επέκταση αυτής της πρόσβασης για τους Έλληνες αγρότες. Ειδικά το ελληνικό κρασί ανώτερης ποιότητας θεωρείται ως ένας τομέας με ισχυρό αναπτυξιακό δυναμικό και τα ελληνικά οινοποιεία μικρής παραγωγής έχουν σταδιακά εισαγάγει αυτόχθονες ποικιλίες στους Κινέζους καταναλωτές. Παρά το γεγονός ότι οι συνολικοί όγκοι εξακολουθούν να είναι περιορισμένοι σε σύγκριση με τις εξαγωγές άλλων χωρών, οι εμπορικές οδοί που δημιουργήθηκαν μέσω της πύλης του Πειραιά έχουν μειώσει τους χρόνους αποστολής, επιτρέποντας στα ελληνικά κτήματα υψηλής ποιότητας να διεισδύσουν πιο αποτελεσματικά στα δίκτυα διανομής της Κίνας. Επιπλέον, συνεχίζονται οι προσπάθειες ώστε και άλλα ποιοτικά ελληνικά προϊόντα να φτάσουν στην κινεζική αγορά, όπως ελαιόλαδο, μέλι και χυμοί φρούτων.
Οι κινεζικές τουριστικές ροές προς την Ελλάδα ενθαρρύνθηκαν ιδιαίτερα από την κινεζική πλευρά, μετά την υπογραφή της Στρατηγικής Εταιρικής Σχέσης. Αναβαθμίζοντας την Ελλάδα ως έναν ιδιαίτερα προτιμώμενο ευρωπαϊκό προορισμό στα κρατικά μέσα ενημέρωσης και περιγράφοντας τα δύο έθνη ως αρχαίους πολιτισμούς που μοιράζονται έναν βαθύ πολιτιστικό δεσμό, το Πεκίνο ενθάρρυνε τα εξερχόμενα ομαδικά ταξίδια, τις πολιτιστικές ανταλλαγές και την επέκταση των αεροπορικών εταιρειών προς την Ελλάδα. Μετά την άρση των περιορισμών για τον COVID, ο κινεζικός τουρισμός στην Ελλάδα γνώρισε μια τεράστια αύξηση. Τα στατιστικά στοιχεία δείχνουν ότι οι ετήσιες κινεζικές αφίξεις έχουν ξεπεράσει πλήρως τα επίπεδα πριν από την πανδημία, τα οποία ανέρχονταν σε περίπου 150.000-200.000 ετήσιους επισκέπτες, καθιερώνοντας την Κίνα ως μία από τις πιο κρίσιμες αγορές ανάπτυξης για τον ελληνικό τουριστικό τομέα.
Οι ανταλλαγές μεταξύ των λαών γενικά προωθήθηκαν επίσης, μετά την υπογραφή της Εταιρικής μας Σχέσης. Οι Κινέζοι έχουν δείξει έντονο ενδιαφέρον τόσο για τον κλασικό όσο και για τον σύγχρονο ελληνικό πολιτισμό σε όλους τους τομείς, όπως η γλώσσα, η ιστορία, η λογοτεχνία και η φιλοσοφία. Οι Έλληνες έχουν δείξει παρόμοιο ενδιαφέρον για τη μελέτη της κινεζικής γλώσσας, το οποίο επίσης ενθαρρύνεται από την επιδίωξη καλύτερων ευκαιριών εργασίας. Ως εκ τούτου, ιδρύθηκε ένα Τμήμα Ελληνικής Γλώσσας στο Πανεπιστήμιο Ξένων Γλωσσών στο Πεκίνο, καθώς και ένα Ινστιτούτο Επιχειρήσεων Κομφούκιος στο Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών. Επιπλέον, υποτροφίες και ανταλλαγές φοιτητών και ακαδημαϊκών μέσω διμερών συνεδρίων έχουν αρχίσει να γεφυρώνουν το χάσμα μεταξύ των δύο λαών, ενώ πολλά ελληνικά και αντίστοιχα κινεζικά πανεπιστήμια έχουν υπογράψει απευθείας συμφωνίες μεταξύ τους συνεργασίας. Και οι δύο χώρες έχουν διαμορφώσει δομικά τις πανεπιστημιακές συμμαχίες τους ως έναν ιστορικό διάλογο μεταξύ δύο αρχαίων πολιτισμών.
Κυρίες και Κύριοι,
Το διεθνές τοπίο είναι σήμερα πολύ πιο ασταθές από οποιαδήποτε άλλη φάση μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο. Ζούμε πλέον σε έναν πολυπολικό κόσμο που γίνεται ολοένα και πιο απρόβλεπτος, ασταθής και αβέβαιος. Σε αυτό το πλαίσιο, το διεθνές σύστημα επιστρέφει σε ένα realpolitik σύστημα σφαιρών επιρροής και ισχύος ως μέσο επίλυσης διεθνών διαφορών, δείχνοντας αυξανόμενη περιφρόνηση για το κράτος δικαίου και τις διεθνείς συνθήκες και οργανισμούς. Οι ΗΠΑ προσπαθούν να διατηρήσουν την πρωτοκαθεδρία τους, βασιζόμενες στη συντριπτική στρατιωτική τους υπεροχή, αν και όχι με αξιοσημείωτη επιτυχία. Άλλοι βασικοί παράγοντες στη διεθνή σκηνή επιδιώκουν να αναβαθμίσουν το ρόλο τους, να επεκτείνουν την επιρροή τους και να ανατρέψουν σταδιακά την μεταπολεμική τάξη που έχει εγκαθιδρύσει η Δύση. Είναι ενδεικτικό ότι ο πόλεμος στην Ουκρανία έφερε πίσω στην καρδιά της Ευρώπης μια παρατεταμένη σύγκρουση υψηλής έντασης. Αυτό, σε συνδυασμό με τον παρατεταμένο πόλεμο στη Μέση Ανατολή και τη σύγκρουση με το Ιράν, οδηγεί τις συνέπειες της επίμονης παγκόσμιας αστάθειας και της μακροχρόνιας οικονομικής και κοινωνικής αναταραχής στα δυτικά έθνη. Ο υψηλός πληθωρισμός και το υψηλό κόστος της ενέργειας, ειδικότερα, κλονίζουν τα θεμέλια των δυτικών κοινωνιών. Από μια ευρύτερη οπτική γωνία, ο ευρωσκεπτικισμός στην Ευρώπη αμφισβητεί τις αρχές της ενιαίας αγοράς και της οικονομικής ολοκλήρωσης, ενώ στις ΗΠΑ, τα οφέλη του ελεύθερου εμπορίου αμφισβητούνται ανοιχτά.
Ο παρατεταμένος και αιματηρός πόλεμος στην Ουκρανία αναδεικνύει με έντονο τρόπο πολλά από τα νέα δεδομένα και τις αντιφάσεις που χαρακτηρίζουν τις τρέχουσες διεθνείς εξελίξεις. Η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία είναι άδικη και παράνομη. Ωστόσο, η προγενέστερη στάση της συλλογικής Δύσης δεν ήταν άμοιρη ευθυνών, δεδομένων των διαφόρων προσπαθειών της να εντάξει την Ουκρανία στο δυτικό στρατόπεδο. Η αλλαγή κυβέρνησης στις ΗΠΑ επέφερε πλήρη ανατροπή της κατάστασης, καθώς οι ΗΠΑ κινήθηκαν προς την κατεύθυνση της προσέγγισης με τη Ρωσία και της πίεσης προς την Ουκρανία να αποδεχθεί έναν επώδυνο συμβιβασμό. Αυτό άφησε τους Ευρωπαίους εμβρόντητους και χωρίς ουσιαστικό ρόλο στις διαπραγματεύσεις για την ειρήνη. Παράλληλα, η εφαρμογή δύο μέτρων και δύο σταθμών εκ μέρους της Δύσης υπονομεύει σοβαρά την αξιοπιστία όσων δηλώνουν υπέρμαχοι αξιών και αρχών, ενισχύοντας την υποψία ότι η στήριξη προς την Ουκρανία δεν υπαγορεύεται από αρχές, αλλά από γεωπολιτικές σκοπιμότητες. Συγκεκριμένα, ενώ η Τουρκία προβάλλει αναθεωρητικές αξιώσεις έναντι της Ελλάδας, εξαπολύει διαρκώς απειλές πολέμου, καταφεύγει συχνά στη βία για την προώθηση των φιλοδοξιών της και κατέχει παράνομα τμήμα της Κύπρου, εντούτοις η Άγκυρα εξακολουθεί να θεωρείται πολύτιμος εταίρος και σύμμαχος από τα περισσότερα άλλα δυτικά κράτη. Και ενώ η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία καταδικάζεται, επιβάλλονται κυρώσεις και η αμυνόμενη πλευρά λαμβάνει κάθε μορφή στήριξης, τα παράλληλα δεινά της Κύπρου παραμένουν χωρίς αντιμετώπιση. Αυτή η ασυνέπεια υπονομεύει την πολιτική, νομική και ηθική υπεροχή του δυτικού αφηγήματος.
Στο μέτωπο της Μέσης Ανατολής, η σύγκρουση κατέδειξε – ίσως ακόμη πιο ξεκάθαρα από τον πόλεμο στην Ουκρανία – τον τρόπο με τον οποίο αλληλεπιδρούν οι πόλοι του σημερινού παγκόσμιου πολυπολικού συστήματος. Παρόλο που οι ΗΠΑ διατηρούν τον ηγετικό ρόλο, δυσκολεύονται να επιβάλουν τη βούλησή τους. Η Ρωσία, η Κίνα και μικρότεροι δρώντες ασκούν τη δική τους επιρροή στις εξελίξεις, ενώ ταυτόχρονα συνδιαλέγονται και αλληλεπιδρούν με τις ΗΠΑ. Αυτό συμβαίνει τη στιγμή που, ίσως για πρώτη φορά, κανένα ευρωπαϊκό κράτος δεν έχει ταχθεί στο πλευρό των ΗΠΑ και το ευρωατλαντικό ρήγμα εμφανίζεται βαθύτερο από ποτέ. Εν τω μεταξύ, η ΕΕ, παρά το γεγονός ότι ορθώς απέφυγε την εμπλοκή στον πόλεμο, αποτυγχάνει να αναδειχθεί σε σημαντικό παίκτη σε μια κατάσταση που επηρεάζει άμεσα τα συμφέροντα και την ευημερία της.
Κυρίες και κύριοι,
Το αναδυόμενο πολυπολικό σύστημα επιβάλλει την άσκηση μιας πιο σύνθετης και πολυδιάστατης εξωτερικής πολιτικής, απαλλαγμένης από τις άκαμπτες διαχωριστικές γραμμές του παρελθόντος. Η Ελλάδα είναι αναμφίβολα ευθυγραμμισμένη με τη Δύση, ωστόσο η ίδια η Δύση διέρχεται μια φάση μετασχηματισμού ή ακόμη και διχασμού. Παράλληλα, Ελλάδα και Κίνα μοιράζονται κοινές ανησυχίες αλλά και κοινά συμφέροντα. Η Κίνα υποστηρίζει σθεναρά την κυριαρχία και την εδαφική ακεραιότητα της Κυπριακής Δημοκρατίας, ενώ η Ελλάδα υποστηρίζει σταθερά την αρχή της «μίας Κίνας». Ο ναυτιλιακός τομέας αποτελεί αναμφίβολα στρατηγικό πεδίο και για τις δύο πλευρές, και αυτό ήταν που ουσιαστικά μας έφερε κοντά. Ωστόσο, η δυναμική που αναπτύχθηκε πυροδότησε μια ευρύτερη πολιτική βούληση, η οποία ενίσχυσε τις σχέσεις μας και προσφέρει περισσότερες ευκαιρίες. Μπορεί να ανήκουμε σε διαφορετικά γεωπολιτικά σχήματα και οι ευρύτερες συνθήκες συχνά να μας ξεπερνούν, εντούτοις υπάρχει αμοιβαίος σεβασμός, ο οποίος πηγάζει και από τις αρχαίες ρίζες των πολιτισμών μας. Και είναι πεποίθησή μου ότι ο σημερινός κόσμος έχει ανάγκη από λιγότερες διαχωριστικές γραμμές και περισσότερη κατανόηση και συνεργασία. Επομένως, εκ των υστέρων, η στρατηγική σχέση που εγκαινιάσαμε με την Κίνα πριν από 20 χρόνια υπήρξε πρωτοποριακή και απέφερε πράγματι αμοιβαία οφέλη και για τις δύο πλευρές. Εναπόκειται σε εμάς να ενισχύσουμε τη δυναμική που δημιουργήθηκε και να αξιοποιήσουμε τις πολλές ακόμη ευκαιρίες συνεργασίας με την Κίνα που πιστεύω ότι διανοίγονται στο μέλλον. Και, ειλικρινά, πιστεύω ότι αυτή η συνεργασία θα μπορούσε να αποτελέσει πρότυπο και για συνεργασία και με άλλες ασιατικές χώρες.
Και, τέλος, επιτρέψτε μου να διευκρινίσω το εξής: η επίσκεψή μου στην Κίνα τον Ιανουάριο του 2006 δεν ήταν η πρώτη μου. Πολύ νωρίτερα, τον Νοέμβριο του 1979, ο τότε Πρωθυπουργός Κωνσταντίνος Καραμανλής μού ζήτησε να συνοδεύσω την αντιπροσωπεία του στην ιστορική, πρώτη επίσκεψη Έλληνα Πρωθυπουργού στην Κίνα. Είχα το μοναδικό προνόμιο —σε ηλικία τότε 23 ετών— να δω την Κίνα ακριβώς στα πρώτα βήματα της προσπάθειάς της να βγει στο παγκόσμιο προσκήνιο. Είχα τη σπουδαία ευκαιρία να συναντήσω τον ιστορικό ηγέτη Deng Xiaoping και, φυσικά, να αποκτήσω ένα μέτρο σύγκρισης για τον πρωτοφανή μετασχηματισμό και την πρόοδο που σημείωσε η Κίνα έκτοτε».
