Ο σκοπός της έκθεσης πρέπει να είναι η προώθηση του βιβλίου και η προσέλκυση των ανθρώπων που δεν διαβάζουν και κυρίως των νέων. Πρέπει να φύγει από τα μυαλά όλων ότι η έκθεση βιβλίου γίνεται για εμπορικούς λόγους, το βιβλίο δεν είναι εμπόρευμα!
Γράφει ο Γιώργος Σούλτης
Για άλλη μια χρονιά ο σύλλογος των βιβλιοπωλών Λάρισας οργάνωσε την έκθεση βιβλίου στην πλατεία Ταχυδρομείου της πόλης μας. Η διοργάνωση του 2026 είναι η 25η και θα μπορούσε κάποιος να πει ότι η έκθεση αποτελεί πλέον θεσμό για την Λάρισα. Η διοργάνωση αυτή υπάρχει και ζει τόσα πολλά χρόνια χάριν της επιμονής της Ένωσης βιβλιοπωλών Λάρισας «Φίλων ο Λαρισαίος», και οφείλεται στο μεράκι αυτών των ανθρώπων. Συνδιοργανωτής στην έκθεση βιβλίου όλα τα χρόνια είναι ο δήμος Λαρισαίων. Η στήριξη του δήμου τα τελευταία χρόνια εξαντλείται συνήθως στην οικονομική στήριξη και στην επικοινωνιακή προβολή.
Επισκέφθηκα και φέτος την έκθεση και μίλησα αρκετά με τους συμμετέχοντες βιβλιοπώλες. Μπορώ να πω ότι διέκρινα μια κούραση και μια απογοήτευση σχεδόν σε όλους του συνομιλητές. Όσο και αν αγαπάνε και όσο πάθος και να έχουν για το βιβλίο, οι άνθρωποι αυτοί είναι επαγγελματίες , από τα βιβλιοπωλεία τους περιμένουν να ζήσουν. Σταχυολογώ μερικά από αυτά που μου είπαν: «Η κούραση είναι μεγάλη γιατί πρέπει να υπάρχει άνθρωπος στην έκθεση όλη μέρα και παράλληλα πρέπει να δουλεύει και το μαγαζί μας». Στην ερώτηση: πέρασε κόσμος από την έκθεση, δουλέψατε; η απάντηση ήταν: «Ο κόσμος που πέρασε είναι ο ίδιος που περνάει και από τα μαγαζιά μας και οι πωλήσεις πήγαν κυρίως σε αυτούς που ούτως ή άλλως θα αγόραζαν από τα μαγαζιά μας! Δηλαδή αν μετρήσεις τα έξοδα για το στήσιμο της έκθεσης και τις ανθρωποώρες του προσωπικού, δεν ξέρω αν έχουμε κέρδος ή ζημιά» Αυτό προκάλεσε την ερώτηση μου αν τα έξοδα για τις στήσιμο της έκθεσης το πληρώνουν οι ίδιοι ή ο δήμος και η απάντηση ήταν.
«Ο δήμος δίνει ένα ποσό το οποίο δεν καλύπτει όλα τα έξοδα για το στήσιμο». Στην ερώτηση τι θα έπρεπε να γίνει και πως μπορούν τα πράγματα να βελτιωθούν όλοι απάντησαν ότι η έκθεση πρέπει να αλλάξει μορφή και να μετασχηματιστεί σε ένα γεγονός το οποίο θα έχει σαν κύριο στόχο την προώθηση του βιβλίου και αυτό μπορεί να γίνει με την ουσιαστική συμμετοχή του δήμου και γιατί όχι και της περιφέρειας, αλλά και με την κινητοποίηση πολλών πολιτιστικών φορέων. Θα αναφερθώ παρακάτω σε ιδέες που ακούστηκαν στις συζητήσεις και σε προτάσεις για το πώς μπορεί να αλλάξει μορφή και να διασωθεί μια προσπάθεια των ανθρώπων που επί 25 χρόνια πασχίζουν να διατηρήσουν την έκθεση ζωντανή.
Το κυρίαρχο ερώτημα που πρέπει να μας απασχολήσει πριν μιλήσουμε για την έκθεση βιβλίου στη Λάρισα είναι: «Χρειάζεται να υποστηρίξουμε το βιβλίο;» Πραγματικά αξίζει να τον κόπο να αναφέρουμε κάποια στοιχεία για το ποσοστό των Ελλήνων που διαβάζουν. Κατ’ αρχήν από έρευνα της Eurostat έχουμε: «Το ποσοστό των Ελλήνων οι οποίοι μέσα σε ένα χρόνο διάβασαν τουλάχιστον ένα βιβλίο είναι 43% , ενώ ο μέσο όρος της Ευρώπης είναι 52,8%». Σε αντίστοιχη ελληνική έρευνα του ΟΣΔΕΛ (Οργανισμός Συλλογικής Διαχείρισης Έργων του Λόγου) τα αποτελέσματα έχουν ως εξής: «Μέσα στο χρόνο δεν έχουν διαβάσει κανένα βιβλίο ποσοστό 57%, διάβασαν από 1-4 βιβλία ποσοστό 30,7%, διάβασαν από 5-9 βιβλία ποσοστό 7,8% και τέλος διάβασαν πάνω από 10 βιβλία ποσοστό 4,5 %».
Ακόμα ένα στοιχείο το οποίο δείχνει και αυτό την παραδοξότητα της χώρας μας είναι ότι η παραγωγή νέων βιβλίων στη χώρα μας φαίνεται να ανεβαίνει συνεχώς τα τελευταία χρόνια. Από 10.000 περίπου νέα βιβλία το 2021, φτάσαμε τις 11.000 το 2025. Οι ειδικοί τονίζουν ότι αυτή η παραγωγή τοποθετεί την Ελλάδα μεταξύ των χωρών με μεγάλη βιβλιοπαραγωγή σε σχέση με τον πληθυσμό της. Εγώ θα έλεγα ότι αυτό είναι ένα στοιχείο το οποίο πρέπει να μας απασχολήσει όλους γιατί η βιβλιοπαραγωγή στη χώρα μας δεν είναι έκπληξη μόνο λόγω του μεγέθους της αλλά κυρίως λόγω των χαμηλών ποσοστών των ανθρώπων μου διαβάζουν, όπως δείχνουν τα στοιχεία που προαναφέραμε.
Εγώ θα έλεγα ότι το στοιχεία αυτό είναι μια αισιόδοξη νότα μέσα στο χάος της απαισιοδοξίας που μας διακατέχει σήμερα. Για μένα δεν είναι έκπληξη η μεγάλη παραγωγή βιβλίων στην Ελλάδα, γιατί πραγματικά γνωρίζω ότι οι Έλληνες που διαβάζουν είναι πραγματικά παθιασμένοι με το βιβλίο. Αλλά θα τονίσω ότι πιο παθιασμένοι είναι οι Έλληνες εκδότες οι περισσότεροι των οποίων «δουλεύουν» πιο πολύ με οδηγό το μεράκι τους παρά το αναμενόμενο κέρδος. Αυτή αποτελεί μια μεγάλη διαφορά σε σχέση με τις τεράστιες πολυεθνικές εκδοτικές βιομηχανίες του εξωτερικού και όποιος λάβει υπ’ όψη και αυτή την παράμετρο θα κατανοήσει που οφείλεται το ελληνικό παράδοξο της μεγάλης βιβλιοπαραγωγής.
Αν ο ελληνικός πολιτισμός επέζησε τόσα πολλά χρόνια δεν οφείλεται στο DNA των Ελλήνων ούτε στην «πολεμική αρετή» τους αλλά στη Ελληνική Γλώσσα και στα «γραπτά μνημειώδη έργα» που μας κληροδότησαν οι Αρχαίοι Έλληνες. Το βιβλίο, το γράψιμο και το διάβασμα δεν είναι ένα απλό θέμα, είμαι θέμα ύπαρξης της εθνικής μας ταυτότητας, και ειλικρινά είναι να απορείς πώς κανένας επίσημος φορέας δεν σκύβει πάνω στο θέμα αυτό με την δέουσα προσοχή. Ζούμε ήδη στην εποχή της παγκοσμιοποίησης, οι προβλέψεις των μελλοντολόγων είναι ότι δε έναν αιώνα θα έχουν «σβήσει» οι εθνικές γλώσσες και θα έχει δημιουργηθεί μια κοινή γήινη γλώσσα.
Από την άλλη πλευρά βλέπουμε ότι το ίντερνετ και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης στηρίζονται στην εικόνα και όχι στο γραπτό λόγο. Στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ελάχιστοι διαβάζουν κείμενα, προτιμούν να το ακούνε σε Podcast ή να τα βλέπουν σε video. Η φωνητική επικοινωνία με τους υπολογιστές και τα τηλέφωνα βρίσκεται προ των πυλών και είναι αναμενόμενο ότι σε λίγο θα καταργηθεί και η πληκτρολόγηση. Βρισκόμαστε άραγε μπροστά στην επιστροφή στον προφορικό λόγο; Αντί να γράφουμε ένα βιβλίο θα το υπαγορεύουμε; Δηλαδή θα εγκαταλείψουμε τον γραπτό πολιτισμό; Τι σημαίνει άραγε αυτό για την ανθρωπότητα;
Βλέπουμε με λύπη ότι η νέα γενιά, μιλάει με περισσότερα αγγλικά παρά ελληνικά. Παρακολουθώντας τις τηλεοπτικές εκπομπές και τα διάφορα μέσα στο ίντερνετ παρατηρώ ότι οι νέες γενιές δεν γνωρίζουν ελληνικές λέξεις πέρα από τις ελάχιστες με τις οποίες επικοινωνούν στο ίντερνετ. Η τεχνητή νοημοσύνη αναλαμβάνει να γράφει αντί για εμάς, από τις εργασίες των φοιτητών έως τα κείμενα της δημόσιας διοίκησης και ακόμα και τα ερωτικά ραβασάκια των νέων! Οι προβλέψεις των «ειδικών» της δεκαετίας του 90 ότι το βιβλίο τελειώνει όχι μόνο διαψεύστηκαν, αλλά αντίθετα καταλαβαίνουμε ότι το βιβλίο όχι μόνο δεν τελειώνει, αλλά είναι βασικό στοιχείο για τον πολιτισμό μας και πρέπει να συνεχίσει να κατέχει την πρωτεύουσα θέση στην κοινωνία. Το εκπαιδευτικό μας σύστημα σήμερα βρίσκεται σε τόσο βαθιά κρίση που το να μιλήσεις για το βιβλίο, την φιλαναγνωσία ή για την δημιουργική γραφή μοιάζει με πολυτέλεια. Το διάβασμα προσφέρει χαρά και διασκέδαση και χωρίς καν να το καταλαβαίνουμε μας εμφυτεύει γνώσεις οι οποίες είναι βαθιές και βιωματικές. Αντίθετα το σχολείο για τα παιδιά σημαίνει διάβασμα από υποχρέωση, συναγωνισμό, εξετάσεις ,φροντιστήρια, βαθμολογίες και πανελλαδικές. Το σχολείο δεν μπορεί να προωθήσει το βιβλίο σήμερα γιατί οι στόχοι του δεν είναι οι γνώσεις και η δημιουργία χαρακτήρων, αλλά ο ανταγωνισμός των εξετάσεων και οι πανελλαδικές. Πως πάει αλήθεια το μοίρασμα λογοτεχνικών βιβλίων στα σχολεία και η ανάγνωση ολόκληρων βιβλίων που με τόσες φανφάρες εξήγγειλε η κυβέρνηση της ΝΔ πριν τρία χρόνια;
Η προβολή και η προώθηση του βιβλίου στην Ελλάδα έμεινε στα χέρια των ανθρώπων του βιβλίου, στους εκδότες, στους βιβλιοπώλες και στο παθιασμένο αναγνωστικό κοινό. Η έκθεση βιβλίου της Λάρισας συνεχίζει να υπάρχει λόγω της επιμονής των βιβλιοπωλών της πόλης. Η έκθεση όπως περιγράφουν οι διοργανωτές έχει σαν στόχους: την προώθηση της φιλαναγνωσίας, την προβολή των ελληνικών εκδοτικών οίκων, την καθιέρωση ενός ετήσιου πολιτιστικού θεσμού στη Λάρισα. Η έκθεση που έχει γίνει πλέον θεσμός είναι κρίμα μετά από 25 χρόνια να σταματήσει να υπάρχει. Η έκθεση πρέπει να εμπλουτιστεί και να αλλάξει μορφή. Για να γίνει αυτό πρέπει να αναλάβει την διοργάνωση ο δήμος με την συνδρομή της περιφέρειας Θεσσαλίας. Κατ’ αρχάς να πούμε ότι ο δήμος πρέπει να καλύψει τα έξοδα όλων των υποδομών την έκθεσης (περίπτερα και ασφάλεια) και όχι ένα μέρος όπως γίνεται μέχρι τώρα. Το έξοδο είναι ασήμαντο αν το συγκρίνουμε με άλλες εκδηλώσεις του δήμου.
Ο σκοπός της έκθεσης πρέπει να είναι η προώθηση του βιβλίου και η προσέλκυση των ανθρώπων που δεν διαβάζουν και κυρίως των νέων. Πρέπει να φύγει από τα μυαλά όλων ότι η έκθεση βιβλίου γίνεται για εμπορικούς λόγους, το βιβλίο δεν είναι εμπόρευμα! Για να γίνει αυτό πρέπει η έκθεση να εμπλουτιστεί με εκδηλώσεις οι οποίες πρέπει να συζητηθούν με τον δήμο και οι οποίες σίγουρα θα απαιτούν κάποιους επιπλέον πόρους. Μια τέτοια συζήτηση μπορεί να γίνει με τον υπεύθυνο αντιδήμαρχο ο οποίος θα μπορούσε να καλέσει εκτός από τους βιβλιοπώλες και φορείς της πόλης (λογοτεχνικούς φορείς, τους φορείς των κόμικς, τους υπεύθυνους των βιβλιοθηκών, τους υπεύθυνους της εκπαίδευσης κλπ). Στη συζήτηση αυτή μπορούν να συζητηθούν ιδέες εκδηλώσεων στα πλαίσια της έκθεσης, ιδέες υπάρχουν αρκεί να υπάρξει και η βούληση. Θα αναφέρω κάποιες ιδέες τις οποίες έχω συζητήσει με πολλούς φίλους βιβλιοπώλες:
1). Πρέπει να συζητηθεί ξανά ο χρόνος της έκθεσης. Ο χρόνος πρέπει να εγγυάται ότι τα σχολεία είναι ανοιχτά έτσι ώστε να μπορούν οι μαθητές να επισκεφτούν την έκθεση είτε με τους γονείς τους , είτε σε οργανωμένες επισκέψεις με τους δασκάλους.
2). θα πρέπει εκτός από τα περίπτερα να υπάρξει και ένας χώρος όπου θα μπορούν να συγκεντρώνονται τα σχολεία για να τους μιλήσει κάποιος ή να γίνονται εκδηλώσεις παρουσίασης βιβλίων, συζητήσεις και υπογραφές από συγγραφείς κλπ.
3). Θα πρέπει καθ όλη την διάρκεια της έκθεσης και κάθε μέρα να υπάρχουν γεγονότα τα οποία να είναι τέτοια που να προσελκύουν τους νέους και γενικά του πολίτες. Αναφέρουμε κάποια παραδείγματα εκδηλώσεων: Θα μπορούσε κάποιες μέρες να είναι αφιερωμένες σε ειδικά είδη βιβλίων π.χ. Σύγχρονη Ελληνική Λογοτεχνία, Αστυνομική λογοτεχνία, Ποίηση, παιδική λογοτεχνία, αλλά και κόμικς και επιστημονική φαντασία και παραμύθια. Για το κάθε αφιέρωμα θα μπορούσε να κληθεί κάποιος συγγραφέας για μια ομιλία και υπογραφή των βιβλίων του.
4). θα μπορούσαν να υπάρξουν κάποιες μουσικές βραδιές π.χ. με μελοποιημένη ποίηση, με τζαζ, με ρεμπέτικο κλπ.
5). Θα μπορούσε να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στην προβολή των Λαρισαίων ποιητών και λογοτεχνών με ειδικά αφιερώματα.
6). θα μπορούσαν να υπάρξουν συζητήσεις για το βιβλίο, την φιλαναγνωσία, την ποίηση, τεχνολογία και βιβλίο, κινηματογράφος και βιβλίο κλπ
7). Ακόμα θα μπορούσε κάθε χρόνο να γίνουν κάποιοι διαγωνισμοί για μαθητές Δημοτικού και Γυμνασίου σε διάφορα θέματα π.χ. φωτογραφίες εμπνευσμένες από βιβλία, κόμικς εμπνευσμένα από βιβλία, διηγήματος που να εξελίσσεται στη Λάρισα και πολλά άλλα που μπορούμε να σκεφτούμε.
Για να γίνουν όλα αυτά απαιτούνται επιπλέον πόροι, τους οποίους θα πρέπει να καλύψουν αποκλειστικά ο δήμος και αν μπει συνδιοργανωτής και η περιφέρεια. Ίσως να πει κάποιος « …μα για να γίνουν όλα αυτά θα χρειαστεί υπερδιπλάσιος προϋπολογισμός..». Τονίζω ότι ακόμα και αν τριπλασιαστεί ο προϋπολογισμός και πάλι είναι ασήμαντος αν συγκριθεί με τους προϋπολογισμούς άλλων εκδηλώσεων του δήμου και της περιφέρειας. Εδώ μιλάμε για το βιβλίο κύριοι…
