Εγκλωβισμένοι στα χρέη και χωρίς σύνταξη
Μόλις 3,76% των οφειλετών που περιλαμβάνονται στα σχετικά στοιχεία έχουν προσφύγει στη ρύθμιση που προβλέπει συνταξιοδότηση με παράλληλη αποπληρωμή των χρεών προς τον ΕΦΚΑ, γεγονός που αναδεικνύει τα προβλήματα της συγκεκριμένης διαδικασίας. Σε σύνολο 328.701 μητρώων οφειλετών, έχουν υποβληθεί μόλις 12.377 αιτήματα. Από αυτά, 7.345 εγκρίθηκαν, ποσοστό 59,34%, 3.160 απορρίφθηκαν, ποσοστό 25,53%, ενώ 1.872 αιτήσεις παραμένουν σε εκκρεμότητα.
Η χαμηλή συμμετοχή δεν μπορεί να αποδοθεί απλώς στην έλλειψη ενημέρωσης των ασφαλισμένων. Η ίδια η δομή της ρύθμισης δημιουργεί σοβαρά αντικίνητρα για ανθρώπους οι οποίοι βρίσκονται ήδη σε οικονομική αδυναμία και αδυνατούν να εξυπηρετήσουν τις συσσωρευμένες ασφαλιστικές τους υποχρεώσεις.
Η ρύθμιση αφορά μη μισθωτούς με οφειλές έως 30.000 ευρώ, ενώ για τους αγρότες το όριο διαμορφώνεται στις 10.000 ευρώ. Προκειμένου όμως ο οφειλέτης να αξιοποιήσει τη δυνατότητα συνταξιοδότησης, καλείται να συναινέσει στην άρση του τραπεζικού απορρήτου και στον έλεγχο των τραπεζικών του λογαριασμών. Για έναν ασφαλισμένο που βρίσκεται ήδη σε οικονομική πίεση, η συγκεκριμένη προϋπόθεση αποτελεί σημαντικό εμπόδιο και μπορεί να εξηγεί, σε έναν βαθμό, τη χαμηλή ανταπόκριση.
Το πρόβλημα γίνεται ακόμη πιο έντονο όταν εξετάζεται ο τρόπος αποπληρωμής. Η διαδικασία προβλέπει παρακράτηση 60% της μηνιαίας σύνταξης μέχρι να μειωθεί η οφειλή από τις 30.000 στις 20.000 ευρώ για τους ελεύθερους επαγγελματίες. Για τους αγρότες, η παρακράτηση συνεχίζεται μέχρι το χρέος να περιοριστεί από τις 10.000 στις 6.000 ευρώ.
Μόνο μετά την επίτευξη αυτής της απομείωσης ενεργοποιείται η δεύτερη φάση της διαδικασίας, κατά την οποία το υπόλοιπο ποσό μπορεί να εξοφληθεί σε έως 60 μηνιαίες δόσεις, με ελάχιστη δόση τα 50 ευρώ.
Σύνταξη και αποπληρωμή χρέους
Έτσι, για έναν άνθρωπο που επί χρόνια δεν κατάφερε να καταβάλει τις ασφαλιστικές του εισφορές, η λύση της συνταξιοδότησης δεν σημαίνει κατ’ ανάγκη άμεση οικονομική ανακούφιση. Αντίθετα, στην πρώτη φάση μπορεί να παρακρατείται έως και το 60% της μηνιαίας σύνταξής του για την αποπληρωμή του χρέους.
Την ίδια στιγμή, τα στοιχεία του ΚΕΑΟ δείχνουν ότι το πρόβλημα των οφειλών έχει λάβει μεγάλη έκταση. Από τα 328.701 μητρώα οφειλετών με χρέη άνω των 30.000 ευρώ, οι 154.214, δηλαδή 46,01%, βρίσκονται στην κατηγορία οφειλών μεταξύ 30.000 και 50.000 ευρώ. Πρόκειται για ασφαλισμένους που βρίσκονται πολύ κοντά στο όριο της ρύθμισης, αλλά όσοι ξεπερνούν τις 30.000 ευρώ δεν μπορούν να υπαχθούν αυτομάτως σε αυτή.
Οι εκτιμήσεις ειδικών της κοινωνικής ασφάλισης κάνουν λόγο για έως και 300.000 ελεύθερους επαγγελματίες, αυτοαπασχολούμενους και αγρότες που παραμένουν εγκλωβισμένοι λόγω χρεών, ενώ πολλοί από αυτούς έχουν ήδη συμπληρώσει τις απαιτούμενες προϋποθέσεις για συνταξιοδότηση. Για τους συγκεκριμένους ασφαλισμένους, η συσσώρευση των οφειλών δεν αποτελεί μόνο ζήτημα οικονομικής επιβάρυνσης, αλλά επηρεάζει άμεσα τη δυνατότητα πρόσβασης στο εισόδημα της σύνταξης.
Το ζήτημα πλέον μεταφέρεται στο κατά πόσο το υφιστάμενο πλαίσιο μπορεί να ανταποκριθεί στην πραγματική οικονομική κατάσταση των οφειλετών. Για όσους δεν έχουν τη δυνατότητα να εξοφλήσουν το χρέος τους, η πρόσβαση στη σύνταξη εξακολουθεί να εξαρτάται από μια διαδικασία με αυστηρές προϋποθέσεις και σημαντικές οικονομικές επιβαρύνσεις. Η χαμηλή συμμετοχή στη ρύθμιση δείχνει ότι το πρόβλημα παραμένει ανοιχτό και επαναφέρει στο προσκήνιο τη συζήτηση για το εάν απαιτούνται αλλαγές στο ισχύον καθεστώς.
Αλεξάνδρα Κλειδαρά
