Του Κωνσταντίνου Κοντοκώστα
Σε περίπου έξι μήνες από σήμερα όποιος περνάει από το Πάρκο των Χρωμάτων μπορεί να στέκεται μπροστά από το «Δέντρο του αγώνα για Δικαιοσύνη» και βλέποντας τις ψυχές που βαραίνουν την ζυγαριά της δικαιοσύνης να αναρωτιέται: έχω κάνει ότι περνάει από το χέρι μου για να μην ξανασυμβεί αυτή η τραγωδία;
Αυτό είναι το μήνυμα της ενδοσκόπησης και στοχασμού που θέλει να περάσει μέσα από το έργο της η εικαστικός Μαρία Μανδάκη που βρέθηκε την Τρίτη στην αίθουσα του Δημοτικού Συμβουλίου στο πλαίσιο της έγκρισης της δημιουργίας και τοποθέτησης του μνημείου στο Πάρκο των Χρωμάτων στη μνήμη των 57 θυμάτων του σιδηροδρομικού δυστυχήματος των Τεμπών.
Το έργο, θα αποτελέσει μια συνέχεια του δίπτυχου έργου που ήδη υπάρχει σε Αθήνα-Θεσσαλονίκη και θα το ολοκληρώσει στην πόλη που αναμένεται να αποδώσει την τελική ετυμηγορία για τους υπευθύνους της πολύνεκρης τραγωδίας.
Η larissanet μίλησε με την κα Μανδάκη για την σημασία και τον συμβολισμό του μνημείου που θα φιλοτεχνηθεί από τον γλύπτη Γιάννη Σαντεξή και την εταιρεία «Δια Πυρός και Σιδήρου.
Η βασική του “οντότητα” αφού ολοκληρωθεί το δικαστήριο
Στην σκέψη της κας Μανδάκη υπήρχε από την αρχή η ιδέα ότι μετά το δίπτυχο στην Αθήνα-Θεσσαλονίκη για την “αρχή” και το “τέλος” έπρεπε να υπάρχει και ο “επίλογος” της τραγωδίας με την δικαιοσύνη. “Και επειδή ακριβώς εδώ στην περιοχή σας, στις δικαστικές σας αίθουσες θα δοθεί αυτός ο επίλογος, είναι πολύ σημαντικό να δέσει σαν τριλογία το τρίτο μέρος, αυτού του έργου” αναφέρει η κα Μανδάκη η οποία είχε βρεθεί στη Λάρισα λίγους μήνες πριν για να δει τα υποψήφια σημεία τοποθέτησης του έργου. Αρχικά είχαν προταθεί διάφορα σημεία όπως στον λόφο του Φρουρίου αλλά λόγω στατικότητας προτιμήθηκε τελικά το Πάρκο των Χρωμάτων, σε ένα σημείο που όπως επισημαίνει η κα Μανδάκη “αναπνέει”, έχει εύκολη πρόσβαση, καλή ορατότητα και όπου αποκτά επιπλέον ξεχωριστή υπόσταση καθώς μέχρι σήμερα δεν υπήρχαν άλλα μνημεία στο χώρο.
Το έργο πρόκειται να εγκατασταθεί ουσιαστικά στην “είσοδο” του Πάρκου στην διασταύρωση των οδού Ιλάρχου Σαρίμβεη και Σανδράκη ενώ όπως μας αναφέρει η κα Μανδάκη και σύμφωνα με την ενημέρωση που έχει η ίδια θα γίνουν διαμορφώσεις στον δρόμο και στον χώρο γύρω από το μνημείο.
Η αρχική πρόταση για την ονομασία του μνημείου ήταν «Το Δένδρο της Δικαιοσύνης» το οποίο μετά από συζητήσεις με συγγενείς θυμάτων άλλαξε σε «Το Δένδρο του αγώνα για Δικαιοσύνη».
Η κα Μανδάκη επισημαίνει πως το έργο θα αποκτήσει την “βασική του οντότητα” αφού ολοκληρωθεί και το δικαστήριο. “Τη βαρύτητα που έχει αυτό το έργο θα την εκλάβει οταν πλέον δοθεί το τελικό αποτέλεσμα και δικαιωθούν, που εγώ το πιστεύω εκατο τις εκατο οτι θα φτάσουμε σε αυτό το σημείο, όλοι οι συγγενείς που περιμένουν με τόση αγωνία τόσα χρόνια και φυσικά “απελευθερωθούν” και οι ψυχές των αδικοχαμένων συνανθρώπων μας” αναφέρει η εικαστικός.
Παράλληλα το μνημείο θα αποτελεί και μια ευκαιρία για ενδοσκόπηση και στοχασμό. Μια ευκαιρία όπως αναφέρει η κα Μανδάκη να “αναπροσδιοριστούμε”. “Αυτό το έργο θα είναι μια αλληλεπίδραση, θα εκπέμπει τα μηνύματα του και θα εκλαμβάνει το αποτέλεσμα της ενδοσκόπησης και του στοχασμού. Θα υπάρχει μια αλληλεπίδραση του κοινού με το έργο αλλά και οι ψυχές θα δίνουν αυτό το νόημα και θα στέλνουν ένα μήνυμα από εκεί που είναι: “αναπροσδιοριστείτε, κοιτάξτε σαν κοινωνία να μην ξανασυμβούν αυτά τα τραγικά περιστατικά”.
Το έργο
Τα δύο μνημεία σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη “επικοινωνούν” μεταξύ τους και ακολουθούν μια “νοητή” διαδρομή. Στο “δέντρο της μνήμης” στην Αθήνα όπως επισημαίνει η κα Μανδάκη, τα πουλιά δηλαδή οι “ψυχές” είναι στα κλαδιά του δέντρου ενώ στο “δέντρο της μνήμης” βρίσκονται στις ρίζες καθώς δεν έφτασαν ποτέ στον προορισμό τους.
“Και εδώ που θα γραφτεί ο επίλογος θα αποτελούν το μέρος της ζυγαριάς που έχει γείρει πλέον από το βάρος της επιθυμίας, της πίστης και της ελπίδας πως αυτές οι ψυχές και οι συγγενείς θα δικαιωθούν” τονίζει η εικαστικός επισημαίνοντας πως το χέρι της δικαιοσύνης που κρατάει τη ζυγαριά θα είναι χρυσό όπως και τα πουλιά-ψυχές που θα περιμένουν να “λάμψει” η δικαιοσύνη.
“Βγήκε μέσα από την ψυχή μου”
Η τελευταία ερώτηση που απευθύναμε στην κα Μανδάκη αφορούσε την σημασία της τέχνης και την ευθύνη ενός καλλιτέχνη όταν βρίσκεται μπροστά σε μια τόσο συναισθηματικά φορτισμένη δουλειά:
“Το μνημείο γίνεται με απόλυτο σεβασμό στον πόνο. Βγήκε μέσα από την ψυχή μου. Η εμπνευση και για τα τρία ήταν έμπνευση της στιγμής. Η έκφραση της δικής μου ψυχής ήταν αυτά τα μνημεία. Υπάρχει απόλυτος σεβασμός στον πόνο αλλά θα σας πω και κάτι. Όταν δημιουργούμε εμείς οι καλλιτέχνες είμαστε χαρούμενοι. Δημιουργήσαμε, κάναμε τα αποκαλυπτήρια, είναι μια γιορτή για τον καλλιτέχνη. Αυτά τα έργα απλώς μου βγάζουν μια βαθιά ικανοποίηση ότι μπόρεσα και εγώ να δώσω ένα στίγμα μου, το ελάχιστο που μπορούσα σε αυτή την κοινωνία. Και να σας πω και κάτι. Δεν θα ήταν ένα επαναστατικό έργο. Αυτό θα ήταν το εύκολο, να “ξεσηκώσω” την κοινωνία. Το έργο αυτό απευθύνεται σε αυτούς που έχουν την ευαισθησία να το αντιληφθούν, δηλαδή σε ανθρώπους που έχουν ψυχή και μπορούν να το αντιληφθούν σαν έργο. Δεν απευθυνόμαστε σε επαναστάτες που απλώς επαναστατούν για την επανάσταση”.
Η κα Μανδάκη βρέθηκε μαζί με τον κ. Σαντεξή στην αίθουσα του δημοτικού συμβουλίου μαζί με την οικογένεια Λάτα μέχρι την ομόφωνη έγκριση για την δημιουργία του μνημείου. Αυτή η ομοφωνία ήταν κάτι που θέλησε να επισημάνει η κα Μανδάκη λίγο πριν την αποχαιρετήσουμε: “Χθες στην αίθουσα του δημοτικού συμβουλίου αποδείξαμε για άλλη μια φορά ότι γινόμαστε ένα σώμα και μια ψυχή όταν διαχειριζόμαστε εθνικές τραγωδίες, αυτή η ομόφωνη συγκατάθεση ήταν ιστορική όπως είπε και ο δήμαρχος. Έχουμε αξίες αναλλοίωτες μέσα στο χρόνο, δεν υπάρχει περίπτωση να αλλοιωθούμε σαν λαός”.
